Berna Usta
3 years ago - 4 Dakika, 23 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”

Rusya’nın güneyinde yer alan ve federasyona bağlı özerk bir cumhuriyet olan Altay Сumhuriyeti, 92.902 km²’lik yüz ölçümüne sahip bir ülkedir. Batı’da Kazakistan, kuzeyde Rusya, doğuda Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri, güneyde Moğolistan, Doğu Türkistan ve Kazakistan ile komşu olan ülkenin, Rusya Federasyonu içerisinde Hakas Cumhuriyeti, Tuva Cumhuriyeti, Kemerova Oblastı ve Altay bölgesi ile sınırları vardır. Altay Cumhuriyeti coğrafi olarak on idari yönetim bölgesine ayrılmıştır. Bu ilçeler; Mayma, Çuy, Çemal, Şebalin, Turaçak, Onguday, Üst-kan, Üst-Köksa, Ulagan ve Koş-Ağaç’dır

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”


Altay Türkleri, Altay Kişi, Telengit, Teleüt, Tuba, Kumandı ve Çalkandu boylarının bir araya gelmesinden oluşur. Genel olarak “Kuzey Altaylılar” (Tuba,Kumandı, Çalkandu) ve “Güney Altaylılar” (Altay Kişi, Telengit, Teleüt) olmak üzere iki gruba ayrılır.

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”


Altay Türklerinin bugün yaşadığı topraklar tarih içinde oldukça önemli hükümdarlıkların kurulduğu, Türk tarihinin görkemli dönemlerinin yaşandığı bir coğrafyadır. Türklerin en eski tarihi buluntularından sayılan Pazırık kurganları, Altay Cumhuriyeti’nin sınırları içindedir. Bölge önce Hunların sonra ise Göktürk, Uygur ve Kırgız devletlerinin hakimiyeti altında kalmıştır. 10. asrın başlarına doğru Kıtan dönemi, 12. asrın sonlarında geçici Nayman egemenliği bölgeye hakim olur. Daha sonra Cengiz Han önderliğinde kurulmuş olan Moğol devleti bölgeye hakim olmuştur. 15. asırdan 18. asrın ortalarına kadar bölge halkı ve Altaylar vergilerini Cungarya’ya vermişlerdir. Cungarya’nın Çin tarafından dağıtılmasından sonra 19. yüzyılın ikinci yarısında bölgede Rus hakimiyeti altına girmeye başlamıştır. Altayların Ruslar tarafından işgal edilmesi demografik yapıyı değiştirdiği kadar inanç ve kültür yapısının değişmesinde önemli rol oynamıştır.

El Oyun

İki yılda bir düzenlenen oyunun ismini Altay Türkü olan gazeteciler Sergey Temeyev ve Boris Koşkin “Halk Bayramı” anlamına gelen El Oyun adını vermişlerdir. El Oyun, ilk olarak 1988 yılında Onguday bölgesine bağlı Colo köyünde gerçekleştirilmiştir. Bunun sebebi olarak 1986 yılında bu bölgede sportif faaliyetlerin yürütülmesi amacıyla bir stadyumun kurulduğu gösterilse de tarihi süreçte Çin zulmüne karşı başlatılan direnişte on iki Altay kahramanının burada toplanıp direnişi başlatmış olması oyunların yeri olarak buranın belirlenmesinde önemli bir yere sahiptir. Atalar ruhunun yadedildiği bir mekânda böylesi bir etkinliğin düzenlenmiş olması dahi Altay Türklerinin sembolik değer yaratma ve bu değere bağlı kalma arzularını göstermesi açısından dikkat çekicidir.

Savaş Sahnesi

Destan ve efsane uyarlanarak tiyatrolaştırılan oyunda Altay Türklerinin düşman halklarla olan savaşı canlandırılmaktadır. Oyunda Altay Türklerinin doğum sonrası inanç ve uygulamalarına dair göndermede bulunulmaktadır. Oyunun girişinde bir yaşına basan çocuk için “koy göçö” bayramı kutlanmaktadır. İnanç gereği bir yaşına basan çocuğun ayakları bir iple bağlanır ve çocuğun ileriki hayatında kendi ayaklarının üzerinde durması yönünde iyi dileklerde bulunularak ip kesilir. Çocuğun dayısı gelerek çocuğun saçından keser ve kestiği saçları çocuk 14 yaşına geldiği zaman ailesine göstererek ailesinden hediye alır. Bunun karşılığında çocuğa at hediye eder. At, Altay Türklerine göre en büyük hediye olarak kabul edilmektedir. Bu esnada baskına uğrayan obadan küçük çocuk düşman halklar tarafından kaçırılır. 14 yıl sonra düşman esaretinden kurtulan çocuk yurduna döner. Sembolik olarak çocuğun gözleri görmemektedir. Çocuk kendisi için ağıtlar yakan annesini sesinden tanır ve ailesine kavuşur.

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”


Kökböri

Altay Türklerinin oynadığı bu  Asya’daki pek çok boyun da tarihi oyunlarından günümüzde hala oynanmaya devam etmektedir. Anadolu’daki Öndül Kapmaca oyunu ile benzerlik göstermektedir. Altay Türkleri bu oyuna kurdun avlanmasından hareketle “Kökböri” adını vermiştir. Daha önceleri kurdun kullanıldığı Kökböri oyununda artık oğlak, keçi, teke kullanılmaktadır

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”


Ok Atma

Farklı yörelerden yarışmacıların katıldığı bu oyunda herhangi bir  yaş sınırı yoktur. Erkeklerin 40 metre uzaklıktan 10 atış yapma hakkı vardır. Hedefi üç kez ıskalayan elenir. Kadınlarda ise mesafe 30 metredir. Yine bayanların da 10 atış yapma ve 3 kere ıskalama hakkı vardır.

Sırtta Yürüyüş

Bir kişi takım arkadaşını sırtında taşıyarak  50 metrelik boyunca koşar ve başladığı noktaya geri döner. İlk 50 metrelik mesafe bittikten sonra götüren kişi diğer kişinin sırtına biner ve geri dönüş başlar. Her bir grup iki çiftten (dört kişi) oluşur. Bu yarışta katılımcıların milli kıyafet giyme zorunluluğu vardır.

Altay Satrancı

Satranç halk arasında çok sevilen bir oyundur. Erkekler ve bayanlar olarak iki kategoride oynanmaktadır. Oyunun kurallarında İsviçre sistemi uygulanmaktadır.

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”

Güreş

Ata sporu olarak bilinen güreş Türkistan ve Anadolu coğrafyasında da yoğun olarak oynanmaktadır.

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”


Tebek

Keçi veya koyun derisinden hazırlanan 5 cm yarıçapında yumuşak ve yuvarlak bir bez parçası yere düşürülmeksizin yukarıya doğru sektirilmektedir. Oyunun kuralları gereği sağ veya sol ayak değiştirilmediği gibi her iki ayak kullanılarak da sektirilmektedir.

Kamçı

12 tane  tahta parçası 10-12 cm aralıklarla arka arkaya sıralanır. Yarışmacı belli bir süre içinde 2,5 metreden elindeki kamçıyla tahta parçalarını vurmaya çalışır. 

At Yarışı

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”


Destan Söyleme

Destan anlatıcısı Kayçılar tarafından “topşur” adı verilen çalgılarıyla destanlarını söylerler.

Altay Türkleri ve Ulusal Bayramları “El Oyun”