Dr. Atasağun
2 years ago - 2 Dakika, 52 Saniye

Azerbaycan Ekonomisinde Doğalgaz'ın Yeri ve Önemi

Azerbaycan ekonomisinin büyük payını; geniş doğalgaz, petrol ve demir cevheri rezervlerinden elde edilen gelir oluşurur. Azerbaycan’ın toplam ihracatının yüzde 90'ından fazlasını petrol ve doğalgazdan oluşmaktadır.

DOĞALGAZ:

OGJ tarafından, Azerbaycan'ın Ocak 2013 itibariyle 991 milyon metreküp kanıtlanmış doğalgaz rezervine sahip olduğu açıklanmıştır. Doğalgaz rezervinin büyük bölümü Şah Deniz sahasında yer almakta ancak Azeri Çırak Güneşli (AÇG) sahasından da doğalgaz çıkartılmaktadır.Şah Deniz sahasında BP ve Statoil yüzde 25.5 hisseye sahiptir. Diğer hisse sahipleri; her biri yüzde 10'luk pay ile Fransız Total, Rus Lukoil, İsveçli Naftiran Intertrade Company (NICO) ve Azeri SOCAR’dır. Şah Deniz'deki TPAO'nun hissesi ise yüzde 9 oranındadır.

Şah Deniz, dünyanın en büyük doğalgaz yatakları arasında yer almakta, BP’ye göre Şah Deniz’de 1 trilyon 132 milyar metreküp doğalgaz bulunmaktadır.Yine BP’ye göre Şah Deniz’den doğalgaz çıkarılmaya başlandığı 2006 yılından bu yana 39 milyar 436 milyon metre küp doğalgaz dünya pazarına ihraç edilmiştir. 2011’de ülke, Bakü-Tiflis-Erzurum Boru Hattı ile yaklaşık 5,3 milyar metre küp doğalgaz ihraç etmiştir.


Azerbaycan Ekonomisinde Doğalgaz


Azerbaycan, doğalgaz transferinde şu hatları kullanmaktadır:

Bakü-Tiflis-Erzurum (Güney Kafkasya) Doğalgaz Boru Hattı: Erzurum’a ulaşmadan önce 692 km. boyunca BTC Petrol Boru Hattı'na paralel uzanıyor. İnşası 2006'da bitirilen Güney Kafkasya Doğalgaz Boru Hattı, 2007’de faaliyete geçmiş, 8,4 milyar metreküp doğalgaz taşıma kapasitesine sahiptir.

Gazi-Mehemmed-Mozdok Doğalgaz Hattı: 241 kilometrelik hat, Rus Gazprom şirketi ve SOCAR arasında imzalanan bir anlaşmayla Rusya’ya gaz taşımaktadır. Önceleri Rusya’dan Azerbaycan’a gaz taşıyan bu hat, 2010’dan itibaren tam ters istikamette gaz taşımak için kullanılmakta, Rusya'ya bu hatla yılda 991 milyon metreküp doğalgaz taşınmaktadır.

Bakü-Astara Doğalgaz Boru Hattı: Ermenistan ile yaşanan gerginlik nedeniyle Azerbaycan, doğalgaz ihracatı için İran ile bir takas anlaşması imzalamış, anlaşma uyarınca İran, 2006 sonundan itibaren Nahçıvan’a Azeri doğalgazı taşımaya başlamıştır. Bu faaliyeti gerçekleştirmek için Azerbaycan İran’a Bakü-Astara Hattı ile gaz göndermekte İran da bu gazı Salmas-Nahçıvan Hattı ile Nahçıvan’a aktarmakta ve İran transit gelirinden yüzde 15 komisyon almaktadır. Etrafı İran ve Ermenistan ile çevrili olan, Türkiye ile de çok kısa bir sınırı bulunan Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti, İran üzerinden gelen bu doğalgaza bağımlı durumdadır. 

Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı (TANAP): Azerbaycan; doğalgazını yeni pazarlara ulaştırmak için stratejik öneme sahip yeni bir anlaşmaya imza attı. Türkiye ile Azerbaycan ortaklığı ile hayata geçecek TANAP Projesi ile Azeri doğalgazının, Gürcistan’dan geçerek Türkiye üzerinden Yunanistan ve Bulgaristan’a ulaşan bir boru hattıyla taşınması hedefleniyor. Haydar Aliyev'in formüle ettiği 'tek millet, iki devlet' sloganıyla hareket ettiklerini vurgulayan iki ülke, hattın inşası ve işletilmesi için bir konsorsiyum oluşturulması yönündeki memoranduma, 26 Aralık 2011'de imza attılar. 26 Haziran 2012 günü ise TANAP Projesi'nin hükümetlerarası anlaşması, İlham Aliyev ve Türkiye Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından törenle imzalandı.

TANAP Projesi'nin dört aşamada tamamlanması ve ilk gaz akışının 2018’de gerçekleşmesi öngörülmekte, 2020’de yıllık 16 milyar metre küpe çıkacak kapasitenin, 2023’te 23 milyar metre küp, 2026’da ise 31 milyar metre küpe ulaşması beklenmektedir.

Türkiye; Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. (BOTAŞ) ve TPAO ile beraber projede yüzde 20 hisseye sahip, Projenin yüzde 80'lik hissesi ise SOCAR'a aittir.

Kaynak: al jazeara