Türkan Hüseynova
1 year ago - 2 Dakika, 48 Saniye
traz
en
kk
ky
uz
ru
tk

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti 100 Yaşında

2018 yılı Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin kuruluşunun 100. yıl dönümü vesilesiyle  "Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Yılı" ilan edildi. Buna ithafen ülkede ve ülke dışında önemli uluslararası faaliyetler düzenleniyor. 


Azerbaycan hükûmetince Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin (AHC) 100. yıl dönümüne ilişkin etkinlikler planlanarak, üst seviyede kutlanması için hazırlıklar başlatıldı. Plana göre Azerbaycan Milli Meclisi’nde bugüne özel oturum yapılacak. Ülkede ve ülke dışında önemli uluslararası faaliyetler düzenlenerek çeşitli konularda seminerler gerçekleştirilecek, kitaplar basılacak, belgesel filmler çekilecek.

Azerbaycan'ın ABD'deki Büyükelçiliğinden verilen bilgiye göre ABD'nin Şikago eyaletinin belediye başkanı Rahm Emanuel, AHC'nin 100. yıl dönümüne ilişkin resmi bildirisini sunarak 28 Mayıs 2018 tarihini Şikago'da Azerbaycan Milli Günü ilan etti.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin Kuruluş Tarihçesi

Rusya'da Şubat 1917'de Romanov Hanedanı devrildikten sonra hâkimiyete geçici hükûmet gelerek, Güney Kafkasya için Özel Komisyon kurdu. Ekim 1917'de bir devrim daha oldu ve sonucunda 14 Şubat 1918'de Transkafkasya Parlamentosu kuruldu, 9 Nisan 1918'de Transkafkasya kendini bağımsız ilan etti ve ardından Birleşik Transkafkasya Cumhuriyeti kuruldu. 25 Mayıs'ta Gürcistan, 28 Mayıs'ta ise Azerbaycan bağımsızlığını ilan etti. Böylece 28 Mayıs'ta Türk-Müslüman dünyasında, tüm Doğuda, ilk defa Azerbaycan'da parlamentolu cumhuriyet-Azerbaycan Halk Cumhuriyeti kuruldu. 

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti 100 Yaşında

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti (AHC) 23 ay hâkimiyet sürdü. Bu kısa süre içinde AHC çok önemli kararlara ve ilklere imza attı. 

28 Mayıs 1918'de AHC tarafından Azerbaycan'da Halk Maarifi ve ardından Azerbaycan Sağlık Bakanlığı kuruldu ve Bakü, Gence şehirlerinde yeni hastane ve eczaneler açıldı.

24 Haziran 1918'de üzerinde beyaz hilal ve 8 köşeli beyaz yıldız bulunan kırmızı bayrak resmen kabul edildi. 9 Nisan 1918'de bayrağa mavi ve yeşil renkler de eklendi ve bayrak resmen onaylandı.

27 Haziran 1918'de Müslüman Askeri Birliği Azerbaycan Askeri Birliğine dönüştü. Bu tarih bugün Azerbaycan'da, Azerbaycan Cumhuriyeti Silahlı Kuvvetleri günü olarak kutlanmaktadır. 

27 Haziran 1918'de Türk dili (bugünkü Azerbaycan dili) devlet dili ilan edildi. Türkiye'den derslikler getirtmek ve öğretmenler davet etmek için bildiri kabul edildi. Okullar millileştirilerek yeni öğretmen kursları ve okullar açıldı. Cumhuriyet hükûmeti ve parlamentosu kararına göre 100 Azerbaycanlı genç devlet hesabına yurt dışına eğitim almaya gönderildi (45 genç Fransa, 23 genç İtalya, 10 genç İngiltere, 9 genç Türkiye üniversitelerine gönderildi. Rusya'da iç savaşın başlaması ile eğitim almak için seçilmiş 13 genç Rusya'ya gidememişti). 1 Eylül 1919'da Bakü Devlet Üniversitesinin kurulmasına ilişkin bildiri kabul edildi. 

7 Aralık 1918'de Azerbaycanlı ünlü milyoner Hacı Zeynalabdin Tağıyev'in yaptırdığı kızlar okulunun binasında (bugün Fuzûlî Elyazmalar Enstitüsü olarak faaliyet göstermektedir) Azerbaycan Parlamentosunun resmi açılış töreni gerçekleşti. Bu, tüm Müslüman dünyasında ilk parlamento idi.

28 Aralık 1918'de parlamento başkanı Alimerdan Bey Topçubaşov'un başkanlığı ile Paris Barış Konferansına heyet gönderildi ve AHC birtakım devletler tarafından de fakto (hukuki olarak) tanındı.

AHC 28 Mayıs-17 Haziran 1918'de Tiflis'te, 16 Haziran-17 Eylül 1918'de Gence'de, 17 Eylül-28 Nisan 1918'de Bakü'de faaliyet gösterdi.

AHC'nin oluştuğu ilk dönemde onun yüzölçümü 150 bin kilometre kare idi. Güney Kafkasya ülkeleri arasında sınır meseleleri kısmen çözümlendikten sonra AHC, dış baskılar sonucu Erivan ve etrafındaki 9 bin kilometre kareyi Ermeni devletine vermek zorunda kaldı ve yüzölçümü 113,9 bin kilometre kareye kadar azaldı.

Mayıs 1920'de XI. Ordu, AHC'nin neredeyse tümünü ele geçirdi ve Rusya'nın müdahalesiyle AHC hükûmeti devrildi. Bugün bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti, 23 ay hüküm süren AHC'nin varisidir ve onun döneminde kabul edilen milli marş, bayrak, armayı 1991 yılında bağımsızlığının hemen ardından resmen kabul etmiştir.