Türkan Hüseynova
3 years ago - 2 Dakika, 14 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Azerbaycan Ulusal Basını 143 Yaşında

Azerbaycan Ulusal Basını 22 Temmuz'da 143 yaşını doldurdu. Azerbaycan'da basılan ilk gazete niteliğinde olan "Ekinçi" gazetesinin 1875'te yayınlanmaya başlamasıyla ulusal basının ilk temelleri atılmış oldu.

Azerbaycan Ulusal Basını 143 Yaşında


Ekinçi (Çiftçi) gazetesinin yayınlanması Azerbaycan’ın ünlü aydın ve düşünürü Hasan Bey Zerdabi’nin adı ile anılmaktadır. 22 Temmuz 1875'te yayımladığı Ekinçi gazetesi ile Azerbaycan’da ulusal basının temelleri atılmış oldu. Ekinçi gazetesi Azerbaycan’da basılan ilk gazetedir ve ilk sayısının yayınlandığı gün 22 Temmuz Azerbaycan’da Ulusal Basın Günü olarak kutlanmaktadır.

Rusya Çarlığı’nda 1865’te kabul edilmiş “Sansür Hakkında Kesin Karar”dan sonra yayım yapma Azerbaycan’da oldukça zorlu bir döneme girmişti. Hasan Bey Zerdabi “Ekinçi”yi daha 1868’de yayımlamayı düşünüyordu. Fakat Çarlık yönetiminde sürekli erteleme kararları, kaos, süründürmecilik, gazetenin yayına başlamasını geciktirdi.

Azerbaycan Ulusal Basını 143 Yaşında


Hasan Bey Zerdabi gazetenin basılması için izin kararını 7 yıl bekledi, ardından İstanbul’dan Arapça harfli basın için yazı tipleri getirtti. Gazetenin ilk sayısı onun editörlüğü ile Bakü’de bulunan gubernator (Rusya Çarlığı döneminde vali) matbaasında basıldı.

Bir ayda iki defa olmakla 300-400 tirajla basılan gazetede Moskova’dan Necef Bey Vezirov ve Asger Ağa Gorani, Azerbaycan’ın Şamahı şehrinden Seyit Azim Şirvani ve Muhammettağı Alizade Şirvani, Derbent şehrinden Haydari ve Tiflis’ten Mirze Feteli Ahundov ve diğerlerinin yazıları yayımlanıyordu.

1877’de Rus-Türk savaşı başladığı için arka cephede “Türk-Tatar” (o dönemdeki Azerbaycan dili kastedilmektedir) dilinde gazetenin yayımlanmasından rahatsızlanan Bakü gubernatoru aynı yıl 29 Eylül’de “Ekinçi”nin yayınlanmasını yasakladı. Faaliyeti döneminde gazetenin 56 sayısı yayımlandı. Gazete beş bölümden oluşmaktaydı: Dahiliye, Ekin ve Ziraat Haberleri, Bilim Haberleri, Taze Haberler ve Mektuplar (6. sayısından sonra).

“Ekinçi” Bakü’de yayımlansa da Kafkaslarda büyük yankı uyandırdı, kısa zaman içerisinde Rusya Müslümanlarının gazetesine dönüştü, onu Dağıstan ve Volga nehri boyunda, Orta Asya ve Sibirya’da da okumaya başladılar. Gazetenin ilk abonecileri Omsk, Tümen şehirlerinden olan Sibiryalılar, Orenburg, Ufa ve Volga nehri kıyısındaki Tatarlar idi.

Azerbaycan Ulusal Basını 143 Yaşında
İsmail Gaspıralı, Hasan Bey Zerdabi ve Alimerdan Bey Topçubaşı

Ekinçi gazetesi daha sonraki dönemlerde Azerbaycan’da basılan “Ziya” (1879), “Keşkül” (1880), “Şarki-Rus” (1903), “İrşat” (1905) gazeteleri ve Molla Nasrettin dergisi (1906) için örnek olmuştu ve bu yayınlar “Ekinçi”nin geleneklerini devam ettirdiler.

1920’da Rusya’nın Azerbaycan’ı işgali sonucunda tüm basın organları Komünist Partisinin denetimi altında idi.

1991’de Azerbaycan bağımsızlığını kazandıktan sonra çok sayıda gazete ve dergiler yayımlanmaya başladı. 1998, 6 Ağustos’ta Azerbaycan’da sansür kaldırıldı. 

Bugün Azerbaycan’da 5 binden fazla yayın var. Devlet tarafından yasaklanan gazete ve haber siteleri internet gazeteciliği şeklinde faaliyetlerini sürdürmektedir.