Aynur Toleubayeva
6 months ago - 2 Dakika, 26 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Kazak Kültürünün Vazgeçilmez Enstrümanı Dombıranın hikayesi

Dombıra nedir?  

Orta Asya müzik kültürü içerisinde en önemli enstrümanlardan ve ana sembollerden biri olan dombıra Kazak halkının yaşamında önemli bir yere sahiptir. Parmakla çalınan iki telli bu enstrümanın yaşattığı coşku, göçebe dönemden günümüze farklı inanç ve statülerden insanları birleştirmeye devam ediyor. 

Kazak Kültürünün Vazgeçilmez Enstrümanı Dombıranın hikayesi


Kazak Türklerinin en yaygın çalgısı olmaya devam eden dombıranın telleri geleneksel olarak bağırsaktan yapılmasına karşın, günümüzde kullanım kolaylığı ve dayanıklılık açısından misina kullanılmaktadır. Boyu yaklaşık 90 cm uzunluğunda olan dombıra, Cambıl dombırası ve Abay dombırası olarak iki türde yapılır. Dombıranın ortaya çıkışı hakkında halk arasında birkaç efsane vardır. Bunlardan en kabul göreni Cengizhan'la ilgilidir. 

Bir gün Cengizhan'ın büyük oğlu Coşıhan ava çıkar. Yaralı ceylanın peşini kovalarken vefat eder. Oğlundan habersiz kalan Cengizhan onun öldüğünü sezerek "Kim bana bu acı haberi söylerse onun boğazına kurşun dökeceğim." der. Cengizhan'ın sertliğinden nökerleri* haberi vermeye cesaret edemezler. Buna daha çok sinirlenen Cengizhan, tüm kahrını ve acısını halktan çıkarmaya başlar. Bu kadar ağır eziyetin altında kalan halkı bu ıstıraplardan kurtarmak için Kerbuğa-küyşi Han'ın huzuruna gelir. Han ondan bildiklerini gizlemeden anlatmasını ister. Kerbuğa da ''bildiklerimi ben değil iki dombıram anlatsın.'' der. O anda "Aksak Ceylan" eserini (küy) çalar ve dombırasıyla Cengizhan'a anlatır. Küyde Han'ın katılığı, acımasızlığı, halkın çektiği ağır işkenceler, avcılık hayatı ve Coşıhan'ın ölümü anlatılır.

Anlatıdan etkilenen Cengizhan Kerbuğa'nın boğazına kurşun dökülmesini emreder. Fakat Kerbuğa acı gerçeklerin kendinin değil dombırasının ağzından çıktığını söyler. Böylece kurşun dombıranın gövdesine dökülür. Sıcak kurşuna dayanamayan dombıranın birkaç teli kopar. Eskiden altı telli olan dombıra böylelikle bugünkü iki telli halini alır.

Dombıranın telleri eski zamanlarda hayvan bağırsaklarından yapılırdı. Kazakça'da barsak anlamına gelen "işek" sözü barsak şeklini aldığı için çalgı teli anlamına dönüşmüştür. Şertpe (çalmak) ve tökpe (vurmak) olarak iki türlü çalım tekniği vardır.

Şertpe ve tökpe tema ve sahne tekniği bakımından farklılık gösterir: Batı Kazakistan'da oluşmuş tökpe dramatik olayları, güçlü, iradeli, coşkun duyguları yansıtır. Doğu, Güney ve Orta Kazakistan’a ait şertpe tekniği ise derin insani duyguları yansıtır.

Kazak Kültürünün Vazgeçilmez Enstrümanı Dombıranın hikayesi


Kazakistan'ın Ak-Töbe şehrinin kuruluşunun 147. yıldönümüne atfen 2010 yılında 6 metrelik dombıra yapıldı. Daha sonra ise 2017 yılında, Ekibastuz beldesinde 11 metre yüksekiğinde dombıra yapılarak Guinness Rekorlar Kitabına girdi.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev,  13 Haziran 2018 tarihli kararıyla her temmuz ayının ilk pazar gününü Ulusal Dombıra Günü olarak ilan etti.

*nöker: Moğollar'da ve eski Türk devletlerinde görevi askerlik olan hizmetkâr sınıfı