Aynur Toleubayeva
3 years ago - 2 Dakika, 43 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Sözlü ve Klasik Kazak Edebiyatının Kurucusu: Muhtar Auezov

Muhtar Omarhanulı Auezov, 1897 yılında Doğu Kazakistan Eyaletinde (eski adı Semey) Şınğıs Dağı (Cengiz Dağı) köyünde dünyaya geldi. Ailesi “Kocalar” veya "Haşımiler" diye adlandırılan göçebe bir Kazak boyunun mensuplarıydı.

Babası varlıklı bir köylü olan Omarhan, annesi Abdilda Tacibay Kızı idi. Babasından ziyade dedesi Auez ve ninesi Dinasıl tarafından yetiştirildi. On bir yaşında dedesini kaybetti. Eğitime ilk medresede başladı. 1908'de Abay ismindeki Rus okulunu bitirdi. Bir yıl sonra Semey'deki beş yıllık bir okula girdi. Rus kültürü, edebiyatı ve dili ile ilk yakın teması Semey'deki okulunda başladı. 1915-1919 arasında Semey Öğretmenlik kursunda eğitim gördü. Eğitim hayatı şehirdeki ağabeyi Kasımbek'in yanında devam etti. 

Sözlü ve Klasik Kazak Edebiyatının Kurucusu: Muhtar Auezov


1917'de, seminerde okurken halkın efsanesi olan "Enlik-Kebek" drama oyununu yazdı. 1921'de yazdığı "Savunmasızın Gün" çalışmasında olağanüstü yeteneğini gösterdi. Böylece Kazak dramasının yıldızı olarak tanınmaya başladı. 

Bu yıllarda, Semey ve Orenburg şehirlerinde çeşitli pozisyonlarda görev yapan Kazak aydınları Alaş Partisi liderleri Alihan Bökeyhanov, Mircakıp Dulatov, ve Ahmet Baytursınov ile tanıştı ve onların faaliyetlerine katılmaya başladı. Fakat 1923'ten sonra, Alaş Ordalılar hükümetten ve resmi siyasetten uzaklaştırılmaya başladıklarında, tamamen kendisin edebiyat alanına adamıştır.

1923-1928 yıllar arasında Leningrad Üniversitesi'nde Dil ve Edebiyat Fakültesi’nde eğitim gördü. Daha sonra Taşkent Orta Asya Devlet Üniversitesi'nden şarkiyat folkloru dalından mezun oldu. Geçen yıl Leningrad'da (şimdiki St. Petersburg) eğitiminin son senesinde ''Karaş-Karaş" ve "Kökserek" hikayelerini yazdı.

Siyasetten uzaklaşıp tek bir araştırmaya odaklanmasına rağmen, hep siyasi baskı aldında kaldı. Yıllarca milliyetçiliği, burjuva ideallerini teşvik etmekle suçlandı. Sonunda 1930'larda tutuklandı. 1932 yılında Rus yazarı Maksim Gorkiy'in yardımı ve Alaş Orda'nın mensubu olduğuna dair aöık mektup ile özgürlüğüne kavuştu. Ancak yurdunu terk ederek 1945'lere kadar Moskova'da çalışmak zorunda kaldı. Auezov 1960'lara kadar hem Moskova'da hem Kazakistan'da öğretmenlik yaptı, Kazak folkloru ile edebiyatını araştırdı.

1961'de çok ağır hastalandı ve Moskova'da tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Cenazesi Almatı'ya getirelerek ata topraklarında defnedildi.

Yazarın arkasında üç ayrı eşin iki oğul ve iki kız çocuğu kaldı. Yazarın evi ise tarihçi kızı Leyla Auezova tarafından ev müzesine dönüştürüldü.

Çağdaş Kazak Edebiyatının Kurucusu

Muhtar Auezov’un çağdaş Kazak edebiyatının oluşması ve şekillenmesinde önemli bir yeri vardır. Yazar, hem edbiyatın hem folklorun kuramsal yapısı, güncel sorunları üzerinde çalışarak bir çok hikaye, deneme, çeviri ve araştırma eserlerini yazdı. Kazak folklorunu derleyip düzenledi.

Folklor araştırmalarının sonucunda Auezov, gerçek tarihi olaylara dayanan ve halk arasında çok yaygın olan efsanelerden esinlenerek ''Enlik ve Kebek'', ''Han Kene" ve ''Kıylı Zaman'' (Zor zaman), ''Ayman-Şolpan'', "Karakıpşak Kobılandı'' dramlarını yarattı.

Sözlü ve Klasik Kazak Edebiyatının Kurucusu: Muhtar Auezov

Semey eyaleti Cidebai yolu üzerinde bulunan iki gencin aşk hikayesin anlatan "Enlik ve Kebek" heykeli

Hem büyük şair Abay'ın şiirlerini ezberleyip büyüyen, hem o zamandaki Kazak toplumunun adaletsiz ve çelişkili yaşamına tanık olan yazar, hayatının 15 senesini Abay'ın hayatı ve onun yaratıcılığını araştırmaya adadı. Bu yıllarda dört ciltten oluşan tarihi ''Abay Colı'' (Abay Yolu) romanı yazdı. Romanın ilk kitabı 1942'de, ikincisi ise 1947'de yayımlandı. İki kitap de 1949'da SSCB Devlet Ödülleri'ne, 1959'da Lenin Ödülü'ne layık görüldü. Roman sonradan 30'dan fazla dile çevirilerek yazara dünya çapında ün kazandırdı.