Oğuzhan Er
3 years ago - 2 Dakika, 6 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Eski Türk Dinlerine Bir Bakış: Gök Tanrı İnancı

Eski Türk dini temel taşları göz önünde bulundurulursa, ilk olarak dikkat çeken "Gök Tanrı inancı" olur. Tanrı inancı sürekliliğe sahiptir. Yazılı kaynaklarda denk gelmesek de Türklerin Tanrı inancı çok daha geçmiş zamanlara uzanmaktadır. Birçok araştırmacı Sümerlerdeki “Dingir” ile Türklerin Gök Tanrısı arasında bir bağ arar.

Eski Türk Dinlerine Bir Bakış: Gök Tanrı İnancı


Türk topluluklarında Tanrı inancı her zaman merkezde bir yerde olmuştur. Hunlar Gök Tanrıya inandıkları gibi, daha sonraları Kaşgarlı Mahmud tarafından da dile getirileceği gibi “Tengri” kelimesi ile ifade edecektir. Göktürklerde aynı şekilde Tengri olarak kullanmışlardır. Yine Tonyukuk Kitabesi’nde de “Türk Tanrısı” kavramını görebiliriz. Kaşgarlı Mahmud, Türkler için heybetli ağaçlar, görkemli dağlar gibi kendilerine yüce görünen her şeye "Tengri" diye ifade ettiğini söylese de Türklerde Tanrı kelimesi yalnız Gök Tanrı için kullanılmıştır

Türkler, önceki Türk dinleri döneminde de evrensel olarak görülen tek Tanrı inancına benzer şekilde bir Tanrı anlayışına sahip olmuşlardır. Bir benzeri olmayan, yol gösterici ve yeri geldiğinde cezalandırıcı olan, yol gösteren yüce bir varlık olarak kabul etmiştir. Bu da Asya Hun zamanından bu yana gelişmiş ve yüksek mertebeli bir dine sahip olduklarını işaret eder. Gök Tanrı, manevi bir kudreti ifade eder.

Türklerin tek Tanrı anlayışına sahip eski dini olan Gök Tanrı inancı, Tanrı'nın gökte olduğuna inanıldığı için bu inanca ”Gök Tanrı İnancı” denmektedir.

Gök kelimesi yalnız bir biçimde kullanıldığında bir kutsallık anlamı içermez. Yani göğün Tanrılığı anlamı çıkarmak mümkün değildir. Gök kelimesi Tanrının yalnızca sıfatlarından bir tanesidir. Gök Tanrı ifadesinde de “ulu, yüce” anlamı çıkarmak adına yalnızca Tanrının sıfatı olarak kullanılmıştır.

Tanrı sözcüğü ise Türkçenin temel sözcüklerinden bir tanesidir. Uzun bir geçmişe sahip olan Tanrı kelimesi Eski Türkçede hem gök, hem de Tanrı kelimelerini ifade etmektedir. Günümüzde Şamanist Türkler de bu manada kullanır. Ancak onlarda Tengri kelimesinin "sema" manası yoktur. ”Gök” Tanrının sıfatı olarak kullanılmıştır. Türklerin İslamiyetin kabulü sonrasında gök sadece gökyüzünü ifade ederken “Tanrı” kelimesi de "Allah" karşılığında kullanılmıştır.

Gök Tanrı evrenseldir. Bitkilere can veren, akşamı gündüz yapan cezalandıran ve affeden olduğuna inanılırdı. Üstün bir kudrete sahiptir. Gök Tanrı tektir. Eşi benzeri yoktur. İsteyene kut verir isteyene at, mal, mülk verirdi. Gök Tanrı inancında “İnsan ölümlü ancak Tanrı ebedidir” görüşü hâkimdir.