Türkan Hüseynova
1 year ago - 4 Dakika, 19 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Hazar Bizi Ayırmıyor; Birleştiriyor

Azerbaycan ve Türkmen halkları aynı kökene, medeniyete, eski tarihi ilişkilere ve geleneklere sahiptir. Orta Asya halkları içerisinde milli mensubiyeti ve akrabalık bakımından Azerbaycan halkına en yakın halklardan biri Türkmenlerdir. Her iki halk da Türklerin Oğuz boyundandır.

Hazar Bizi Ayırmıyor; Birleştiriyor


Azerbaycan ve Türkmenistan bulundukları coğrafi konum bakımından önem arz etmektedir. Her iki ülkenin oluşturduğu taşıma ve enerji yolları Doğu ile Batı’yı, Kuzey ile Güney’i, Avrupa ile Asya’yı birleştiriyor. Kıtaların buluşma noktası konumundaki her iki ülke de Avrupa-Kafkaslar-Asya güzergâhlarında önemli role sahiptir. Bakü ve Türkmenbaşı deniz limanları düzenli olarak yük ve yolcu taşıma seferleri gerçekleştirmekte.

Hazar Bizi Ayırmıyor; Birleştiriyor


Orta Asya devletlerinden biri olan Türkmenistan’la Azerbaycan’ın Sovyetler Birliği döneminden önce de çeşitli ilişkileri vardı. Azerbaycanlı fikir adamı Celil Memmedkuluzade tarafından yayınlanan “Molla Nasrettin” dergisi Türkmenistan’da geniş yayılmıştır. Azerbaycan’ın ünlü sahne oyuncularından Ereblinski, Hacıbababeyov, Sidgi Ruhulla daha 20. yüzyılın başlarında Aşkabat’a kültürel seferler gerçekleştirmiş, Azerbaycan ve Türkmen dillerinde gösteri sunmuşlardır.

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti'nin (1918-1920) düşmesinden sonra Kafkasların ve Orta Asya'nın sovyetleşme süreci başladı. Böylelikle Azerbaycan ve Orta Asya'nın fikir adamları Avrupa ülkelerine göç etmeye başladı. Azerbaycan Halk Cumhuriyeti Parlamento Başkanı (1918-1919) Alimerdan Bey Topçubayov bu dönemde, tüm Rusya ve Orta Asya Türklerini Fransa’nın başkenti Paris’te toplayarak çeşitli görüşmeler yapmaktaydı, her görüşmesinde de “Hazar bizi ayırmıyor, Hazar bizi birleştiriyor” demiştir. Bugün de Azerbaycan'ı Orta Asya'ya sadece Hazar Denizi bağlıyor.

Azerbaycan ve Türkmenistan ilişkileri Sovyet döneminde de devam etmiştir. Kültürel ilişkiler kapsamında 1972’nin Ağustos ayında Azerbaycan’da "Aşkabat günleri"nin düzenlenmesi iki ülke arasındaki iş birliğini pekiştirmiştir. Aşkabat günlerinin başlıca amacı dostluk, kardeşlik ilişkilerinin kültürel aktivitelerle geliştirmekti. Bu dönemlerde her iki ülkenin edebi düşüncesindeki önemli kişilerin, şairlerin, yazarların eserleri, siyasi faaliyetteki ünlü şahısların yazıları her iki dile de çevrilmiştir.

Bağımsızlık Sonrası Diplomatik İlişkiler

1992’de her iki ülkenin bağımsızlığı elde etmesinden sonra ikili ülke ilişkileri bu defa özgür cumhuriyetler şeklinde devam ettirildi.İki ülke arasındaki diplomatik ilişkiler 9 Haziran 1992'de kuruldu. İlk önce 23-24 Aralık 1993 tarihlerinde BDT’ye Üye Ülkeler Zirve Toplantısı, daha sonra 14 Mayıs 1994'te Ekonomik İş Birliği Teşkilatı Zirve Toplantısı kapsamında dönemin Azerbaycan Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, Türkmenistan'a resmi ziyarette bulundu.

Haziran 1995'te Azerbaycan’ın Dışişleri Bakanı H. Hasanov’un Türkmenistan’a resmi ziyareti esnasında iş birliği anlaşması imzalandı. Mart 1996'da Türkmen Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov Azerbaycan’a resmi ziyaret gerçekleştirdi. Ziyaret kapsamında S. Niyazov'a, Bakü Devlet Üniversitesi fahri doktora ünvanı verildi ve doktora diploması sunuldu, eğitim, bilim, kültür alanlarında hükûmetler arası anlaşmalar imzalandı. İki ay sonra, 13 Mayıs’ta Haydar Aliyev Türkmenistan’a tekrar iş ziyareti gerçekleştirdi.

Türkmenistan’ın Azerbaycan Büyükelçiliği 8 Haziran 1999'da faaliyete başladı. 2001’de Azerbaycan’da faaliyetini durdursa da 8 Nisan 2008 tarihinde faaliyetine yeniden devam etti. Azerbaycan’ın Türkmenistan Büyükelçiliği ise 18 Ekim 2002 tarihinde kuruldu.

Hazar Denizi’ndeki petrol ve doğal gaz kuyularının her iki ülkenin su sınırlarında kesişme noktasında bulunmasından dolayı zaman zaman tartışmalar çıkmıştır. Azerbaycan’ın Kepez ve Türkmenistan’ın Serdar olarak adlandırdığı bölgede 50 milyon ton petrol kaynağı mevcut. Azerbaycan Devlet Petrol şirketi 1997’de Rus LukOil ve Rosneft şirketleri ile petrol üretimi anlaşması imzalarken Türkmenistan’ın girişimleri üzerine bu anlaşma askıya alınmıştı. Kepez veya Serdar diye adlandırılan bu bölgede bir dönem Türkmen uzmanların araştırma yapması Azerbaycan’ın Türkmenistan’a resmi nota vermesiyle sonuçlanmıştı. Türkmenistan’ın Bakü Büyükelçiliği bu kriz nedeniyle 2001’de kapatıldı. Yalnız 2006’da Türkmen Cumhurbaşkanı Saparmurat Niyazov’un vefatı ve Gurbangulu Berdimuhamedov’un iktidara gelmesi ve Azerbaycan'ın Türkmenistan'a olan doğalgaz borcunu (90'ların başındaki) 2008'de ödemesinden sonra ikili ilişkilerdeki buzlar eridi. Aynı yıl Bakü’de Türkmenistan Büyükelçiliği yeniden faaliyet göstermeye başladı. Hazar sorununun diplomatik yollarla çözümü için Türkmen Cumhurbaşkanı Hazar’dan sorumlu dışişleri bakanı yardımcısını atadı, ardından kapatılan karşılıklı uçak seferleri yeniden açıldı.

Hazar Bizi Ayırmıyor; Birleştiriyor


Gurbangulı Berdimuhamedov Döneminde Diplomatik İlişkiler

Bağımsızlıktan sonra Türkmenistan'ın ikinci devlet başkanı seçilen Gurbangulı Berdimuhamedov 19-20 Mayıs 2008 ve Ağustos 2017 tarihlerinde Azerbaycan'a; 28-29 Kasım 2008 tarihlerinde ise Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev Türkmenistan'a resmi ziyaretler gerçekleştirmiştir. Karşılıklı ziyaretler esnasında çeşitli anlaşmalar imzalanmıştır. İki ülkenin bağımsızlığından sonra imzaladıkları diplomatik anlaşmaların sayısı 40'a ulaşmıştır. Türkmenistan Türk Dili Konuşan Ülkeler İş Birliği Konseyi'ne henüz üye olmasa da 5 Haziran 2014'te Bodrum'da düzenlenen 4. Zirve toplantısına katılmış ve burada da Azerbaycan Cumhurbaşkanı ile görüşmeler yapmıştır.

Kültürel İlişkiler

İki ülke arasında çeşitli şekillerde kültürel aktiviteler yapılmakta. Türkmenistan'da 3-6 Kasım 2009 tarihlerinde Azerbaycan kültür günleri düzenlenmişti.

Azerbaycan'da ise Türkmenistan kültür günleri 3-6 Kasım 2010 tarihlerinde gerçekleştirilmişti.

Türkmenistan'da 10-21 Ocak 1995 tarihlerinde yapılan nüfus sayımına göre ülkede yaşayan Azerbaycanlıların sayısı 40 bindir.