S KENC
1 week ago - 3 Dakika, 34 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Soğuk Kış Gecelerini Isıtan İçecek: Boza

Boza nedir, faydaları nelerdir, nasıl yapılır?

Türk tarihinin en eski içeceklerinden birisi olan boza, Orta Asya, Osmanlı ve Balkan coğrafyasında halen beğeniyle tüketilen bir lezzettir. 

Soğuk Kış Gecelerini Isıtan İçecek: Boza


Genel itibariyle Eylül ve Mart ayları arasında içilmekte olup, uygun şartlarda 6-7 gün içinde tüketilirse kıvamını ve lezzetini korumaktadır. Türkiye’de bozanın ana malzemesi olarak darı kullanılır. Ancak diğer coğrafyalarda arpa, çavdar, kara buğday ve yulaf gibi tahıllar da tercih edilmektedir. Bozanın tarihi MÖ 8. yüzyıla kadar dayanıyor. Kimi kaynaklara göre ilk olarak Orta Asya’da yaşayan Türk kavimlerinin boza tükettiğine dair bilgiler bulunuyor. Bu kavimler  Anadolu’ya göçleri esnasında bozayı da bu coğrafyaya getirmişlerdir. Boza Anadolu topraklarında uzun yıllar tüketildikten sonra Akdenizli denizciler tarafından Kuzey Afrika ve Mısır üzerinden Hazar Denizi’ne ve oradan İran ve Afganistan’a götürülmüştür. 14’üncü yüzyılda ünlü Arap gezgini İbn-i Batutta seyahatnamesinde Deşt-i Kıpçak adı verilen bir Türk bölgesinde bozaya rastladığını ve tattığını anlatmıştır. Ekşimsi tadı alınca içmeyi bıraktığını, duki (ince bulgur) tanesinden yapıldığını ve buza (boza) adında olduğunu dile getirmiştir.

Ünlü gezginimiz Evliya Çelebi seyahatnamesinde 17. yüzyıl İstanbul’unda 300 civarında boza dükkanında 1100 bozacı çalıştığına yer vermiştir. 19’uncu yüzyılda kimi bozacılar bozayı fazla mayalandırdığı için kapatılmıştır. 

Soğuk Kış Gecelerini Isıtan İçecek: Boza


Boza nasıl yapılır?

Evde boza yapımı sanıldığı kadar zor bir iş değildir. Akşamdan bol suyla ıslatılan bulgur, pirinçle birlikte pişirilir ve mikser marifetiyle çırpılır. İnce bir süzgeçten geçirilir. Ardından hafif ateşte şeker ilave edilerek pişirilmeye devam edilir. Ateşten alınarak ılıması beklenirken arada bir karıştırılması gerekir. İçine eski boza veya maya ilave edilir. Karışımın ağzı kapatılır ve 25 derece civarında bir ortamda 2-3 gün bekletilir. Arada bir karıştırılır. Göz göz kabarcıklar meydana gelince artık boza hazır demektir. Serin bir yere alınır ve soğuk servis edilir. En yaygın servis şekli, bozanın üzerine tarçınvesarı leblebi konulmasıdır.

Bozanın faydaları nelerdir?

Bozanın yararları, üzerine sayfalarca yazı yazılabilecek kadar fazladır. Ama bozanın başlıca faydaları şunlardır: 

  • Boza kilo düzenleyicidir. Kilolu olanlar için yağ yakıcı iken, zayıf olanlarda kilo aldırıcı özelliği vardır.
  • Boza anne sütünü artırır. Yapılan bilimsel araştırmalarda bozanın anne sütünü artırdığı kanıtlanmıştır.
  • Boza kansere karşı koruyucudur. Boza yüksek oranda probiyotik barındırdığından dolayı vücudun bağışıklık sistemini güçlendirir ve birçok hastalığa iyi geldiği gibi özellikle kansere karşı direnç sağlar.

  •  Boza enerji artırıcıdır. Yüksek oranda karbonhidrat ve B vitamini barındırır. Halsizlik hissedenler için çok faydalıdır.
Soğuk Kış Gecelerini Isıtan İçecek: Boza

Ara Güler-İstanbul'da bir bozacı

Boza neden gece satılır?

Yakın geçmişte Türkiye’de bozacılar kışa denk gelen Ramazan aylarında sokaklarda dolaşır ve boza sıcakken tadılma imkanı sağlarlardı. Fermente olan bu içecek kısa sürede satılmazsa ekşiyip bozulması kaçınılmaz olurdu. Bu nedenle bozacılar taze ürünlerini bir an önce satabilmek adına hepimizin aşina olduğu bağırışlarıyla İstanbul sokaklarını arşınlarlardı. Fakat günümüzde ambalaj sanayinin gelişmesinin bir sonucu olarak bozalar artık pet şişelerde satılmakta ve uzun raf ömrü sayesinde 25 güne kadar bozulmadan dayanabilmektedir. Bu nedenle günümüzde geceleri evimizde otururken bozacıların bozalarını satmak için bağırdıklarını pek duyamayız.

Boza nasıl içilir?

Bozayı kimileri bardaktan içmeyi tercih ederken, kimileri de kaşıkla tüketmeyi yeğlemektedir. Damak zevkine bağlı olarak bazı boza severler ekşimsi olarak tüketmeyi tercih ederken, tatlı haliyle beğenenler çoğunluktadır. Bu geleneksel lezzet fermente bir gıda olduğundan, geçen zaman içerisinde mayalanarak ekşime gösterebilmektedir. İçeriğinde alkol bulunmayan bozada 1 ay gibi bir süre geçtikten sonra alkol ortaya çıkmaktadır. Bugünkü boza markalarına bakıldığında 10-20 gün civarında bir son kullanma tarihi aralığı belirlenmiştir. İçerik bakımından bozanın besin değeri 240 kcal olarak tespit edilmiştir. 100 gram bozada 57,5 gram karbonhidrat, 3,5 gram yağ, 97 miligram fosfor ve ayrıca A, B1, B2, B3 vitaminleri, demir, kalsiyum, çinko ve sodyum bulunmaktadır. Bir probiyotik kaynağı olan boza sindirim sistemi dostu olup, eskisi kadar yaygın olmasa bile bu eşsiz lezzeti bilenler tarafından tüketilmeye devam edilmektedir.