Ayberk Akın
2 weeks ago - 7 Dakika, 20 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Kripto Para Teknolojisi Geleceğe Hükmeder mi?

Kripto Para Teknolojisi Geleceğe Hükmeder mi?
Kripto Para Teknolojisi Geleceğe Hükmeder mi?


KRİPTO PARALARIN TANIMI

Kripto para, “şifreli olarak güvenli işlem yapmaya ve ek sanal para arzına olanak sağlayan dijital değerlere denmektedir”. Kripto para, yepyeni bir alternatif para birimidir. Ayrıca dijital olup sanaldırlar. Kripto paralar, bankacılık sistemindeki paraların aksine merkezi olmayan yapıdadırlar. Bu yüzden de işlemler block-zincir denilen bir sistem tarafından gerçekleşmektedir.

Kripto paraları hükûmetler veya şirketler üretemezler dolayısıyla hükûmetlerin merkez bankaları tarafından basımı gerçekleşen paralardan tamamen ayrı olarak düşünülmelidir. Kripto paralarda, bankacılık sistemindeki gibi aracılık görevini üstlenen bir yapı olmadığı için karşılıklı olarak güven unsuru oluşmamaktadır. Fakat sistem açısından incelendiğinde, güvenilir bir sistem olduğu için işlemler açısından sakınca oluşturacak bir şey ortaya çıkmamaktadır. Bir diğer tanıma göre kripto para, halihazırda bireylerin kullanmış oldukları madeni para ve banknot gibi olup farklılık olarak; belirli kriptografi prensipleri ile dijital bilgi değişimini sağlamaktadırlar. Kriptografi, parasal işlemleri güvence altına almak ve bunun kontrol mekanizmasını sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Yani kripto para, dijital bir para birimidir. Birçok kripto para zaman içinde daha az üretilmek üzere tasarlanır. Bunun da sebebi piyasa değerinin oluşturulmasıdır. Devletlerin merkez bankasında ise durum farklı işlemektedir. Çünkü para basımını istediği zaman gerçekleştirmektedir. Fakat bitcoin piyasasında en fazla 21 milyon birim dönüşüm gerçekleşmektedir. Kripto para birimleri, kriptografiye dayanan bir ödeme sistemi olmaktadır. Bu işlemler, hükümet tarafından yasal olarak desteklenmemekle birlikte, karşılıklı dijital mübadele işlemini gerçekleştirmektedir. Bunlar, bir bakıma bilgisayar dosyalarıdır.

KRİPTO PARALARIN AVANTAJLARI VE DEZAVANTAJLARI

Kripto paraların üzerine kurulu olduğu bu sistem onların tercih edilmesindeki en büyük avantajdır. Aynı zamanda arzın sınırlı olması, bazıları hariç, yatırım aracı olarak da kullanılmasının önünün açmaktadır. Ekonominin en temel denklemi olan arz ve talep arasındaki ilişkiye göre yatırımcıların dikkatini çeken noktalardan biri de budur. Özellikle günümüzde kripto para piyasasına akan sermayenin ciddi olduğu, dünyanın “ileri gelenleri” tarafından da fark edilmiştir. Kripto paralar ilk piyasaya sürüldüğü zaman, “bunlar dolandırıcılık” gibi sert söylemlerde bulunan ve bu konuyu ciddiye alıp konuşmaya dahi tenezzül etmeyenlerin şimdiki söylemlerine bakıldığında kripto paraların geleceğinin parlak olduğu anlaşılmaktadır. Mevzubahis isimler, yeni piyasayı ciddiye almaya başladığı zaman muhtelif kurumalardan da bu minvalde çalışma haberleri silsile hâlinde gelmiştir. IMF’nin üzerinde çalıştığı coin, Facebook ceosunun yıllardır açıklamadığı kripto para meseleleri elimizdeki en güzel örneklerdir.

Bu çalışmaların boyutları epey genişlemiş ve kapsamları da artmıştır. Dijital dolar, dijital euro gibi kavramlar dillendirilmeye başlanmıştır. Örneğin, USD Tether isimli bir kripto para 1 dolar olarak sabitlenmiş olup bugün kripto para piyasasında işlem görmektedir. Türkiye’de de buna benzer bir çalışma Bilira isimli bir coin ile yapılmıştır. Bilira da bir Türk lirasına sabitlenmiş olarak işlem görmektedir. Paypal vb. büyük şirketler de kripto paralarla ödemeler almaya, alışverişler yaptırmaya ve hatta kredi kartlarında bakiyeler yaratmaya başlamıştır. Saydığımız olaylar, insanların ve şirketlerin bu işte bir gelecek görmesinden kaynaklanmaktadır. Belki de kripto paraların en büyük avantajı budur. Aracı olacak bir kurum, sizden komisyon alacak herhangi bir uygulama yoktur. İşlemler hızlı ve basittir.

Yukarıda saydığımız her şeyi tek çırpıda silip atan bir dezavantaj ise güven meselesidir. İnsanlar, yatırım yaptıkları zaman görmeyi, onun varlığını bilmeyi ve yarına güvenle bakmayı tercih ederler. Ancak kripto paranın varlığı yoktur, değerli bir maden değildir yahut insanların alışık olduğu şeylere benzememektedir. Bu sebeple insanlar bu işin bir dolandırıcılık olduğunu, akıl sır ermeyecek bir piyasa olduğunu söylerler. Ancak zaman geçtikçe, küresel piyasanın ileri gelenleri portföylerinde kripto paralara da yer açınca, bu söylemlerin geçerliliği ve gücü zayıflamıştır. Her ne kadar kripto paraların içerisinde güçlü ve gelecek vadeden coinler-tokenler olsa da dolandırıcılık niteliğindeki işlemlerin varlığı da göze çarpmaktadır. Ancak düzen oturmaya başladıkça bu tarz mevzuların da sonunun geleceği düşünülmektedir.

MEVCUT DÜZENİN EKSİKLERİ VE PANDEMİNİN ETKİSİ

Dünya, tarihinde ender görülen bir salgına karşı bir mücadele vermektedir. Bahsettiğimiz salgın birçok dengeyi değiştirmiş, alışkanlıklarımızı sekteye uğratmış ve hayatımızın pek çok alanında farklılıklar yaratmıştır. Bütün bunlar, bir değişimin habercisi ve aynı zamanda yeni bir dünya düzeninin ayak sesleridir.

Değişim, insanın varoluşundan beri yaşadığı ve yönetmeyi denediği bir süreçtir. Her milletin bir kırılma noktası, değişimin başladığı bir olayı yaşadığı muhakkaktır. Tarih bize bunu söylemekte, geçmiş bize bunu göstermektedir. Bu tanımlar doğrultusunda, hâl-i hazırdaki durumun da küresel bir değişimin kıvılcımı olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Pandemi dönemiyle birlikte, dünyada hâkim olan ekonomik sistemlerin zayıf kaldığı; sağlık sistemlerinin yeterli düzeyde olmadığı ve uluslararası örgütlerin tavırlarının yanlı ve tutarsız olduğu ortaya çıkmıştır. Çalışmayan sistemler değişmeye, eskiyen düzenlerin de yenilenmeye ihtiyacı olduğu açıktır. Eksiklikler gün yüzüne çıkmış, alternatifler seçilmiş, yeni sistemlerin inşasına temelden başlanmıştır. Mevzubahis eksikliklerin en büyüğü de şüphesiz ekonomiyi ilgilendiren meselelerdir. Yıllardır çarkları dönen liberal-kapital sistemin zayıf noktaları, krizi yönetirken bocalamaları ve piyasanın güvenini kaybetmeleri ile birlikte yeni arayışlar başladığını söylemek mümkündür. Gelenekleşmiş ve gücüyle diğer mefkurelerin önüne geçmiş olan bu düzeni yıkan ne olmuştur? Sorduğumuz sorunun cevabı açık ve herkes tarafından anlaşılabilecek seviyededir. Üretimin durması hâlinde ne yapacağına dair bir planı olmayan bu sistem, çareyi para basmakta bulmuştur. Ancak basılan paraların küresel ve ulusal piyasalarda yarattığı likidite bolluklarının etkisi olumsuz olmuştur. Basılan bu paraların üretimi desteklemesi, vatandaşa ilaç olması ve şirketlere nefes aldırması düşünülürken piyasaya pompalanan paraların değerli maden ve türlü enstrümanlara sermaye olması sonucunda açık bir deliğe dönüştürmüştür. Ardından rekor seviyelere ulaşan para basma işlemi bir kara delik hâline gelmiştir. Yaratılan likidite bolluğunun ana gayesi ise hiç şüphesiz şirketlerdir. Devletler kadar güçlü bir hâle gelen şirketler, salgın döneminde etki alanlarını yitirmiştir. İşler iyi giderken devlet aradan çekilsin, işler bozulunca devlet gelsin bizi kurtarsın mantığındaki özel şirketler ve bu şirketlerin mihenk taşı olduğu ülke ekonomileri bu sallantı karşısında dik bir duruş gösterememiştir.

Ekonomik düzenin değişme ihtiyacını düşündüren maddeler de bizim nazarımızda bunlardır. Bahsettiğimiz hususların etkileri ve yaraları tam manasıyla ortaya çıkmamış olsa da detaylı bir gözlem ile ülkelerin içinde bulundukları durumu analiz etmek kolaydır. Değişim, henüz başlangıç aşamasında olsa da öngörülerimiz şimdiden mevcuttur. “Yeni dünya düzeni” alternatif olarak kripto para piyasasını tayin etmiş, geleceğin ekonomik sistemini bu teknoloji üzerine kurulu olabileceğine dair sinyaller vermiştir.

GELECEĞİN EKONOMİK SİSTEMİ HAKKINDA

Tanımını yaptığımız, avantajlarını ve dezavantajlarını kısa bir şekilde anlattığımız kripto paralar, gelecekte ekonomik sistem için ehemmiyet teşkil eden projeler olacaktır. Uzun uzun anlattığımız, pandemi hasebiyle daha net gözüken mevcut sistem eksiklikleri de zamanı kısaltmıştır.

Devletler ve hükûmetler şimdilik dijital para teknolojisine sıcak bakmayıp, olumsuz bir tavır sergilese de zaman içerisinde değişen konjonktür ile birlikte bu teknolojiye mecbur kalacaklardır. Ve hatta 2020 yılındayken bu işin altyapısını yapmayan birtakım devletlerin gelecekte adapte olması daha zor olacaktır. Elbette bahsettiğimiz değişim bir sabah uyandığımızda olamayacak kadar önemli ve meşakkatlidir. On yılları bulacak bu değişim süreci sonunda tahayyül ettiğimiz, bilim-kurgu filmlerinde defalarca gördüğümüz dijital dünyayla karşılaşmak olası ve beklenti dâhilindedir. Ancak mesele değişimi yönetebilmek, görebilmek ve yarının dünyasına göre pozisyon alabilmektedir. Şimdiden yarını göremeyen, gelecekte kendini göremeyecektir. Bu sebeple kripto para teknolojisi ciddiye alınmalı, anlatılmalı ve gençlere öğretilmelidir.

Beklentilerimiz, tahminlerimiz ve saptamalarımız bunlardan ibarettir. Kripto para teknolojisi, geleceğin ekonomik sistemi olabilecek bir yapıya sahiptir. Atılan adımlar, mevcut düzenin yetersizliği ve dünyanın ileri gelenlerinin, bilhassa petrolün ve doların içinde bulunduğu durum, dolar-petro sisteminin işleyişinden ve geleceğinden endişe duyması da argümanımızı güçlendiren bir diğer dayanaktır. Bugünün felsefesi ve hayali, yarının gerçeğidir. Dijital para teknolojisi, kripto para sisteminin felsefesi ve fikir zemini de birkaç yıl evvel atılmıştır. Bu sebeple bugünün hayali olan bu mesele geleceğin hakikati olma yolundadır.

KAYNAKÇA:

Murat KESEBİR, Bülent GÜNCELER, Kripto Para Birimlerinin Parlak Geleceği, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17. Sayı,2019

Dr. Abdurrahman ÇARKACIOĞLU, Kripto Para-Bitcoin Araştırma Raporu-Aralık, 2016

Kripto Para Nedir? 2017

Marian, 2016:923