Aiperi Seiitbekova
1 year ago - 2 Dakika, 43 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Kırgız Önderlerinin Yaşadığı Orenburg'daki Eve Anıt Plaketleri Asılacak

Rusya'nın Orenburg şehrinde Kırgız Cumhuriyeti'nin kurucusu Cusup Abdrahmanov yaşadığı eve ve Kırgız alfabesini oluşturan İşenalı Arabayev'in eğitim aldığı medresenin binasına anıt plaketleri asılacak. Plaketlerin resmi açılış töreni 29 Mayıs'ta gerçekleştirilecek.

Kırgız Önderlerinin Yaşadığı Orenburg


Rusya Halklar Meclisi Konseyi'nin aktardığı bilgilere göre, Kırgızistan heyetinin Orenburg ziyareti çerçevesinde, büyük yazar Cengiz Aytmatov'un 90. yıldönümüne ilişkin bir konferans düzenlenecek. Konferansın ardınan Cannes ve Berlin Film Festivalleri'nin galibi, ünlü ''Beyaz Gemi'' ve ''Erken Gelen Turnalar'' adlı Sovyet Kırgız filmlerinin yönetmeni Bolot Şamşiyev'in Orenburg Sanat Enstitüsü'nün öğrencileri ile buluşması gerçekleştirilecek. 

Bundan önce, Kırgız dilinin seçkin araştırmacılarından ve Temel Kırgız-Rus ve Rus-Kırgız sözlüklerinin yazarı, Orenburg'lu akademisyen Konstantin Yudakhin'in (1890-1975) ismi Bişkek'teki sokakların birine verilmişti ve ismi yazılmış anıt plaket de Milli Üniversitesi'nde asılı durmaktadır.

İşenalı Arabayev

İşenalı Arabayev 1882 yılında Kırgızistan'ın Narın bölgesine bağlı Koçkor ilçesinde doğdu. 1907-1910 yıllarda İstanbul, Tehran, Bagdad, Mekke şehirlerin gezerek eğitim aldı. Eğitimine 1910-1912 yıllarında Ufa'daki ünlü Galiya Medresesi'nde, daha sonra Orenburg şehrindeki medresede devam ettirdi. Medrese eğitimi sırasında yazar ve düşünür Moldo Kılıç'ın ''Deprem'' (Kıssa Zilzala) eserini derleyip yayımladı. 1911'de Kazan'da yayımlanan bu kitap, Kırgız dilindeki ilk kitaplardan biri oldu. Aynı zamanda, 1911 yılında Ufa'da Arabayev, araştırmacı K. Sarsekeev ile ortak yazar olarak, Kazak ve Kırgız çocuklar için bir ''Alfabe'yi'' diğer adıyla “Yüksek hızlı okuma eğitimi” kitabını yayımladı. 1912'de Kırgız dili gramerini, sonradan Arap yazısına uygun 25 harfli Kırgız Alfabesi'ni oluşturdu. 

Kırgız Önderlerinin Yaşadığı Orenburg


İşenalı Arabayev, 1933 yılında Sovyet hükümeti tarafından bir milliyetçi ve Turancı olmakla suçlanarak tutuklandı. Aynı yılın 7 Haziran'ında Taşkent'te hapisteyken hayatını kaybetti.

Cusup Abdrahmanov

Cusup Abdrahmanov 28 Aralık 1901tarihinde Isık Göl bölgesinin Çirkey köyünde zengin bir ailede dünyaya geldi. 1915 yılında Sazanovka köyündeki Rus-göçmen ortaokulunu bitirdi. Eğitimini Karakol şehrindeki temel eğitim lisesinde devam ettirdi. 1916 yılında Türkistan'daki Ürkün olayları sırasında ailesi ile Çin'e kaçmak zorunda kaldı. Bu olaylar sırasında 15 yaşındaki Cusup, hastalıktan dolayı babasını, Narın'daki baskınlarda da annesini ve akrabalarını kaybetti. Sadece küçük kardeşi ile hayatta kaldı. Çin'den dönen Cusup ilk başta çiftlikte çalıştı daha sonra ise Kızıl Ordu'ya asker olarak alındı. 1920 yılında Kırgızların, Bolşeviklerin önderi Lenin ile görüşmesinde heyetin başkanlığını yaptı.

Kırgız Önderlerinin Yaşadığı Orenburg


Ardından İşenalı Arabayev ve Abdıkerim Sıdıkov ile birlikte Rusya'ya bağlı bir milli özerk bölgenin kurulmasına ilişkin çalışmaları başlattı. Böylece 1924 yılında Sovyet Birliği'ne bağlı Özerk Kara-Kırgız Bölgesi kuruldu. 1927 yılında ise Kırgız Sovyet Özerk Cumhuriyeti kuruldu ve  başkanlığına Cusup Abdrahmanov tayin edildi.

Cusup Abdrahmanov 1933 yılında Sovyet hükümeti tarafından ''milliyetçi, halk düşmanı'' olarak suçlanır ve Rusya'nın Orenburg bölgesine sürgüne gönderilir. Abdrahmanov, 4 Nisan 1937  tarihinde Sosyal-Turan Partisi soruşturmaları çerçevesinde tutuklanır ve Frunze'ye (Bişkek) getirilir. 5 Kasım 1938 tarihinde onlarca Kırgız aydınları ile birlikte kurşuna dizilir. Cenazeleri, 1993 yılında Bişkek'ten bir saat uzaklıktaki Çon-Taş köyündeki eski bir tuğla fabrikasının kuyularının birinde bulundu. Aydınların tekrardan defnedildiği toplu mezarlık günümüzde Ata-Beyit olarak adlandırılmaktadır.