Aynur Toleubayeva
1 year ago - 2 Dakika, 22 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

SSCB Döneminde Orta Asya Müslümanlarının Dini Birlik Girişimleri

Sovyet döneminde devletin büyük bir kısmını oluşturan Müslüman topluluğunun taleplerini yerine getirecek ve dini faaliyetlerini yürütecek bir birime ihtiyaç duyulmuştu. Özellikle, İslam dininin ana merkezlerinin biri olan Fergana bölgesinde dini bir kurumun kurulmasına ilişkin düşünceler açık konuşulmaya başlamıştı. Sonunda eski adı ile Türkistan olan, Orta Asya ülkelerinin  dini liderleri bir araya gelerek ''Orta Asya Müslümanlarının Dini İdaresi'ni'' kurmayı kararlaştırdılar.

Orta Asya Müslümanlarının Dini İdaresi (SADUM),  Taşkent'te 1943'te gerçekleşen kurultay sonucu ile kurulmuştu. Daha  sonra  1962 yılında adı Orta Asya ve Kazakistan Müslümanlarının Dini İdaresi olarak değiştirilmişti. 

Taşkent'teki kurultayda oybirliğiyle "Bölgenin beş cumhuriyetinin müftüsü'' olarak Eşhon Babahan seçildi. SADUM: 11 kişilik yönetim kurulundan ve  5 kişilik denetim komisyonundan (teftiş heyeti) oluşuyordu. Bununla birlikte Orta Asya ülkelerinin her birini  temsil eden kadilikleri kuruldu. Ayrıca kurumun fetva çıkaran bölümü, cami ve diğer faaliyetleri bölümleri kuruldu.

SSCB Döneminde Orta Asya Müslümanlarının Dini Birlik Girişimleri


Kuruma bağlı ''Arap-i Mir'' medresesi 1946'da, Taşkent'teki Barak Han medresesi 1956-1962 yıllarda  ve 1971'de Yüksek İslam Enstitüsü kuruldu. Gerçekleştirilen fetvaların mevcut yasalara ve SSCB Anayasasına aykırı olmamasını sağlamak için yasal konularla ilgilenen danışman seçildi.

Eşhon Babahan'ın 1943'te  "Halkın seyahatlerde ve askeri eylemleri sırasında caiz olan yemekleri (Yahudi ve Hıristiyanlar kitabındaki) tüketmesi'' hakkında çıkardığı ilk fetvası birçok dile çevrildi. Sebebi, İkinci Dünya Savaşı esnasında Müslüman cephedeki askerler domuz konserveler yemeyi reddetmeleri, onların yetersiz beslenme ve bitkinlik durumlarına yol açmasıydı. Fetva, Müslüman askerlere caiz olan yemekleri tüketmelerine izin verdi ve bu da sorunu ortadan kaldırdı.

Başka bir fetvası (1944) ile Eşhon Babahan, faşistlere karşı cihadı şeriat açısından meşru ilan etti. Bu fetvalar resmi olarak yayımlanmadı, ancak farklı dillerdeki metinleri cephedeki Müslüman askerlere dağıtıldı.

SSCB Döneminde Orta Asya Müslümanlarının Dini Birlik Girişimleri


1947 yılında ''Siviet Şark Musulmonlari'' (Sovyet Doğu Müslümanları) dergisi yayımlanmaya başladı. Dergi 1968 yılından itibaren  çeşitli dillere (İngilizce, Fransızca, Arapça,) çevrildi ve düzenli yayımlanmaya başladı. Dergide fetvalar, dini siyasete ilgili hükümet düzenlemeleri, imamların makaleleleri, insanların sorularına cevaplar vb. yayımlanıyordu.

SADUM'un bütçesi ise müslümanlar tarafından yapılan bağış ve geleneksel camilerde toplanan hayır amaçlı gelen kaynaklardan oluştu.

Bunun dışında SADUM, peygamberin doğum tarihinin gayri meşrulaştırılması ve dini geleneksel faaliyetler için bir dizi fetva yayınladı. Özellikle, İslam geleneği olarak pratikte kullanışı devam eden yanlış dini eylemleri "İslam'a aykırı", "şeriata aykırı" olarak yasaklayan fetvalar yayımlandı. 

Daha sonra, 1980'lerin sonu, 1990’ların başında SADUM tarihinde oldukça karmaşık bir dönem oldu. Bu dönemde Sovyetler Birliği’nin çöküşü ile her bir devletin kadiliği bağımsız kendi işlerini yürütmeye başladı. Böylece SADUM, 1991 yılının sonunda faaliyetine son verdi. 

Siyasi faktörlere ek olarak, SADUM’un çökmesi ( ''vahhabiler veya selefiler" ve gelenekçi) müslümanlar arasında kuvvetli bölünmeye neden oldu.

Kaynak: ca-news.org