Yusuf Güldür
7 months ago - 2 Dakika, 40 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Özbek Türkleri ve Özbek Kültürü

Daha evvelki yazımızda tarihini ele aldığımız Özbek soydaşlarımızın bazı kültürler unsurlarını da ele alalım istedik. Zira yaşayan kültürle yaşanmış kültür arasındaki illiyet bağı, bir toplumun ne kadar benliğini koruyabildiğinin –ya da asimile olduğunun- en bariz kanıtıdır.

Yüzölçümü 447.400 kilometrekare olan Özbekistan'ın nüfusu yaklaşık olarak 33 milyondur. Nüfusun % 88’i Özbeklerden, geri kalan % 12’lik kısım ise daha çok Rus, Yahudi ve Ukraynalı gibi farklı etnik gruplardan oluşmaktadır.  

Özbek Türkleri ve Özbek Kültürü


Özbek Kültürü ve Gelenekleri

Oğuzbek kandaşlarımız, geleneksel aile anlayışlarında çok çocuklu olmaya önem vermişler ve çok çocuklu ailelerin güçlü aile olacaklarına inanmışlardır. Öyle ki Özbek Türkleri arasındaki “İt ol, kuş ol ama çok ol!” sözü bu anlayışın bir gereğidir. Dahası bu minvalde; “Yalnız atın tozu çıkmaz, tozu çıksa da sesi çıkmaz.” ya da “Birleşen uzar, birleşmeyen kısalır.” gibi atasözleri sık sık dile getirilmiştir.

Bu anlayış, hem çok çocuklu geniş aile olma isteğinin hem de Türk Soyu’nun tek bayrak, tek buyruk altında toplanma arzusu gibi anlamlar taşımaktadır. Kültürel açıdan Türkiye Türkleri’yle pek çok benzerlikleri bulunan Özbek Türkleri, kadınların hamilelik dönemlerinde tıpkı bizim gibi “aş erme” hissiyatına önem vermektedirler. Bunun dışında Özbekistan’da bir anne adayı, hamile olduğu süreç boyunca –tıpkı bizdeki gibi- ‘çift canlı’ diye anılmakta, hamilelik boyunca saçını kestirmemekte, fotoğraf çektirmemekte ve düğün eti yememektedir.

Özbek Türkleri ve Özbek Kültürü


Özbek Türkleri
, tıpkı Anadolu’da olduğu gibi çocuklarının ‘hayırlı evlat’ olmasına çok önem vermekte ve çocuklara verilecek isimlerin onların karakterlerine etki edeceklerine inanmaktadırlar. Bu yüzden çocuklara güzel ad takmak, Özbek Kültürü’nde de ana-babanın ilk görevi sayılmaktadır. Dahası, bir çocuk bir yolculuk sırasında doğmuşsa genelde “Sefer”, bir düğün sırasında doğmuşsa “Toyçi” adını almıştır.

Bu kültürdeki bir diğer gelenek ise, evlenecek Özbek Gençlerin evlenmeden önce “Gap Gaştak” denilen bir merasim yapmalarıdır. Bir anlamda Özbek genç, arkadaşlarına çeşitli ikramlarda bulunduğu bir merasimle evleneceğini duyurur ve bir anlamda bekârlığa veda buluşması yapar. Bu, aynı zamanda bundan sonra arkadaşlarının ona evleneceği gerçeğine göre yaklaşıp, sorumluluklarına saygı duymalarını bildirmek için yapılır. Hatta bir Özbek genç için kız istemeye gidildiğinde, kız evinde “Oğlumuza Gap Gaştak yaptınız mı?” sorusu sorulur.

Özbek Türkleri ve Özbek Kültürü


Özbek Kültürü’nün Anadolu Kültürü’ne Benzer Birkaç Yönü

Tıpkı Anadolu kültüründe olduğu gibi bu coğrafyada da nazara inanılıyor. Önemli işlere başlarken kurban kesilmesi geleneği de sıkı sıkıya sürdürülüyor. Misafire büyük bir önem verilen Özbek kültüründe, konuklar baş köşede ağırlanıyor ve en değerli yiyecekler ikram ediliyor. Anadolu adetlerinde görülen gece vakti saç ve tırnak kesmenin uğursuzluk getireceğine olan inanç, Özbek kültüründe de aynı hassasiyetle sürdürülüyor. 

Özetle, uzakta, Atalar Yurdu’nda bizimle aynı kanı taşıyan, pek çok noktada aynı kültürü yaşayan kardeşlerimizdir Oğuzbekler.