S KENC
5 months ago - 2 Dakika, 42 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Piyer Loti Türk Dostu mu Şarlatan mı?

Kimi kaynaklarda "bir İstanbul aşığı" olarak bahsedilirken diğer bir görüşe göre "Osmanlı'nın içerisine sokulmuş bir ajan" olarak nitelenen Pierre (Piyer) Loti kimdir? Peki bu kadar tartışmalı bir isim olan Fransız yazar gerçekten bir Türk ve İstanbul hayranı mı? 

Piyer Loti Türk Dostu mu Şarlatan mı?


Tam adı Louis Marie Julien Viaud olan yazara Piyer Loti ismi, 1872 yılında yaptığı seyahat esnasında Tahiti’li yerliler tarafından verilmiştir. Pierre Loti, Protestan bir ailenin çocuğu olarak 17 yaşında girdiği Fransız Deniz Kuvvetleri’nde denizcilik eğitimi aldı. Uzak Doğu ve Orta Doğu’da görev yaptı. Romanlarına konu edindiği yabancı kültürleri bu şekilde yakından tanıma fırsatı buldu. 1879 yılında kaleme aldığı Aziyade isimli ilk romanında konu olarak dönemin Osmanlı Türkiye’sini anlatmaktadır. Aziye’den sonra art arda romanlar yazan Loti, 1891’de Fransız Akademisi’ne seçildi ve 1910’da Legion d’Honneur nişanı aldı.

Pierre (Piyer) Loti İstanbul'a neden geldi?

Piyer Loti Türk Dostu mu Şarlatan mı?


İstanbul’a ilk kez 1876 yılında subay olarak bir Fransız gemisi ile geldi. Yakından tanıma fırsatı bulduğu Osmanlı yaşam tarzından etkilendiği belirtilen Loti, Eyüp Sultan semtinde ikamet etti. Bulunduğu her mahfilde kendisini bir Türk dostu olarak lanse eden Fransız yazar, Can Çekişen Türkiye olarak çevrilebilecek “La Turquie Agonisante” kitabını 1913’te kaleme aldı. 

Sultan Reşat tarafından sarayda ağırlanan ve Anadolu’nun işgalinde Batı dünyasına karşı Türkiye’yi savunan Loti’nin Anadolu’daki direnişe destek verdiği görülmektedir. Hatta kendi ülkesi olan Fransa’yı da “işgalci güç” olarak tanımlamış ve bu tavrıyla Türklerin büyük sempatisini kazanmıştır. TBMM tarafından kendisine şükran mektubu yazılmış, "İstanbul’un Fahri Hemşehrisi" kabul edilmiştir. İsmi Divanyolu’unda bir caddeye, Eyüp’te bir kahvehaneye ve onun bulunduğu tepeye verilmiştir.

Piyer Loti Türk Dostu mu Şarlatan mı?

Pierre (Piyer) Loti tepesi
Tüm bu gelişmelere karşın Loti’nin söz konusu eylem ve söylemleri dönemin aydınlarında bir ikilem doğurmuştur. Bazı ünlü Türk şairleri "Şarlatan Piyer Loti" adında şiir yazarak kendisini yerden yere vurmuş, içinde bulunduğu dönem itibariyle Osmanlı’ya acıdığını ve bu duruma sevindiğini savunmuştur. Kimileri ise Loti’nin bir ajan olduğu, Fransızların Anadolu’yu işgalinde perdeleme vazifesi gördüğü, İstanbul’un çatışma olmaksızın teslimi hakkında lobi çalışmaları yaptığı iddiasında bulunmuşlardır. 

"Pierre (Piyer) Loti ajan mı" sorularının oluşmasının nedenleri arasında yazarın hatıralarını tuttuğu anı defteri önemli bir yer tutuyor. Yazar kaleme aldığı anı defterinde: "Cenevre'deki Türkiye konsolosluğu aracılığıyla Fransız hükümetiyle Türkiye arasında büyük gizli dolaplar çeviriyorum"(26 Mayıs 1915), 'Elisee'yle İstanbul arasında büyük entrikalar düzenliyorum' (1 Haziran 1915) gibi ilginç ifadeler kullanıyor. 

Piyer Loti Türk Dostu mu Şarlatan mı?


Fransız Cumhurbaşkanı Raymond Poincare'nin Pierre Loti ile ilgili söyledikleri de kafaları karıştırıyor: 'Rusya'nın beceriksizliği ve bizim Çanakkale Boğazı'ndaki yenilgimiz yüzünden Loti'nin çabaları da işe yaramadı."

Buna karşın dönemin diğer bir aydını olan Abdülhak Şinasi Hisar ise İstanbul ve Piyer Loti isimli kitabında Loti’nin bazı Türklere kıyasla daha milli bir zevk ve his taşıdığını dile getirmiştir. Öyle ki, Loti’nin bütün eserlerinin Türkçe’ye kazandırılmasını dahi teklif etmiştir. 

10 Haziran 1923 tarihinde 73 yaşında hayatını kaybeden Pierre Loti'nin cenazesi Rochefort’a götürüldü. tabutuna Fransa bayrağı örtülerek düzenlenen devlet töreniyle toprağa verildi.