Sevde Kalafat
3 years ago - 1 Dakika, 50 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Sabrın Kağıdı İşlediği Sanat: Katı

Katı’, kağıt ve deri oymacılığı olarak bilinen bir tür süsleme sanatı.

Sabrın Kağıdı İşlediği Sanat: Katı


Katı’ Ne Demek?

Kat kelimesi Arapçada kesmek manasına geliyor. Katı’ ise bu kelimeden türemiş, bir desenin veya yazı istifinin kağıt veya deri gibi tabakalardan oyulmasıyla yapılan süsleme sanatıdır.

Katı’ Nasıl Yapılır?

Bir kağıt üzerindeki yazı veya motifin bir kalemtıraşla çıkarılarak içi oyulmuş olan parçayı veya çıkan parçayı diğer bir kağıt, bir deri veya bir cam üzerine yapıştırarak oluşturulan işlerdir. Deriden veya kağıttan yapılan bu işlere mukatta denilirken yapan kişiye ise kattâ adı verilir. Kağıdı kesip oyarak meydana getirilen yazılara ise mukatta yazı denir.

Sabrın Kağıdı İşlediği Sanat: Katı


En eski örnekleri deri üzerine oyularak oluşturulan bu kadim sanatın 14. yüzyıldan beri yapıldığı biliniyor. 16. yüzyılın başında Osmanlı’da yaygın şekilde icra edilen katı' özellikle Kanuni Sultan Süleyman döneminde tezhip kadar yaygın şekilde yapılmıştır. 18. yüzyılda Lale Devrinin etkisiyle çiçek motifleri çeşitlenmiş katı' sanatı da canlılığını sürdürmüştür.

Gelibolulu Mustafa Ali Efendi'nin günümüze kadar gelen "Menâkıb-ı Hünerveran" adlı eserinde Herat'lı Abdullah kağıt oyma sanatının ilk ve en önemli temsilcisi olduğunu belirtmiştir. Katı' sanatkarları arasında sayılabilecek diğer isimler ise; Şeyh Muhammed Dost, Sengi Ali Bedahşi ve Muhammed Bakır'dır.

Aşık Çelebi "Meşairü'ş- Şu'arâ" adlı eserinde, 16. yy'da Osmanlılar'da Fatih Sultan Mehmet döneminde Efşancı Mehmet'in döneminin en ünlü oyma sanatçısı olduğunu ifade etmiştir. Kağıt oyma sanatının son temsilcilerinden biri Mehmet Halazade kabul ediliyor.

19. yy ve 20. yy başlarında Vahdeti, Süleyman, Osman Rıfkı gibi sanatkarlara ait sınırlı sayıda eserin bir kısmı İstanbul Türk Vakıf Hat Sanatları Müzesi, Antalya Şehir Müzesi, Konya Mevlana Müzesi ve Türk İslam Eserleri Müzesinde bulunuyor.

Kullanılan Malzemeler

Eskiden oymacılıkta nevregen adı verilen bir tür ucu eğri bıçak veya mukraz (makas) kullanılırdı. Günümüzde ise küçük ucu kıvrık makas, kretuar ve bisturi kullanılmaktadır. Kesilen kağıt parçalarını rahat tutabilmek ve zarar vermemek amacıyla pul cımbızı kullanılır. Yapıştırıcı olarak ise nişasta ve suyun pişirilerek hazırlandığı nişasta muhallebisi kullanılmaktadır.