Harun Macit
5 months ago - 4 Dakika, 22 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar

Anadolu coğrafyası jeopolitik konumunun ve bereketli topraklarının oluşturduğu cazibe ile yüzyıllar boyunca farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış, bu topraklar uğruna yapılan büyük savaşlara sahne olmuştur.

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar

Nemrut Dağı

Anadolu, verimli toprakları ile tarım ve hayvancılık yapmaya oldukça elverişlidir. Ayrıca Anadolu’nun konumlandığı coğrafyanın önemli ticaret yolları üzerinde yer alması pek çok kültürün birbirinden etkilenmesine neden olmuştu. Tüm bu nedenler ile Anadolu “Medeniyetler Beşiği” olarak anılmaktadır. Peki, Anadolu’da kurulan medeniyetler hangileridir? Bu uygarlıkların tarih açısından önemi nedir?

Anadolu’da Kurulmuş Uygarlıklar ve Özellikleri

Sümerler (MÖ 4000-2000)

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar


Sümerler, Mezopotamya’da ortaya çıkmış, yazı ve astronomiyi insanlığa kazandırmışlardır. 

Sümerler çok tanrılı bir inanca sahiplerdi. Yedi kattan oluşan, Ziggurat adı verilen tapınakları bulunurdu. Yazıyı kullanan ilk uygarlık olan Sümerler, M.Ö. 3200 yılında geliştirdikleri alfabe ile şekillere dayalı, her olayın ve varlığın bir şekil ile sembolize edildiği bir yazı kullanıyorlardı. Günümüzde yapılan araştırmalarda Sümerce ve Türkçe arasındaki benzerlikten yola çıkarak, Sümerlerin Türk olduğuna yönelik tezler bulunmaktadır. 

İlk yazılı hukuk kuralları Sümerler döneminde oluşturulmuş ve Sümerler dünyadaki ilk hukuk devleti olmuştur.

Tekerleği icat eden uygarlık olan Sümerler, tekerlek sayesinde toprağı daha rahat sürebilmişler ve güçlü bir tarım toplumu olmuşlardır.

Sümerler, Akadlar tarafından MÖ 2000 yılında çökertilerek parçalandı ve tarih sahnesinden silindi.

Hititler (MÖ 2000-600)

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar

Kral Yariri ve Kamani
Anadolu medeniyetleri arasında en önemlilerinden birisi Hititlerdir. Ceza ve medeni hukukun gelişimine katkı sağlayan bu uygarlık, Mısır ve Mezopotamya kültürünü sentezleyerek Anadolu topraklarına taşımışlardır.

Hititler’in asıl yerleşim yeri Kafkaslardır. Sonraki süreçte su sıkıntısı ve iklim koşullarının kötüye gitmesi nedeniyle Anadolu’ya göç etmişlerdir. Kızılırmak çevresinde kurulan Hititliler medeniyetinin başkenti bugün Boğazköy olarak bilinen Hattuşaş’tır. Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında yapılan Tarihteki ilk yazılı anlaşma olan Kadeş Antlaşması, bu dönemde yapılmıştır. Hititlilerde halk; köylü, sanatçı, köle ve tüccar olarak sınıflara ayrılmıştır.

Bunların yanında Hititlerin ilk kralı Pithana’dır. Ayrıca büyük kayaları düzleştirerek üzerlerine figür işlemeleri ile de ün kazanmışlardır. Hititler mimarlık, heykelcilik, sanat ve edebiyata önem veren bir Anadolu medeniyetidir. Tarım, hayvancılık ve madencilikle uğraşan uygarlık, Asurluların saldırısı sonucu yıkılmıştır.

Frigyalılar (MÖ 1200-676)

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar

Aizanoi antik kenti
Anadolu topraklarında kurulan uygarlıklar
arasında Frigyalılar ya da diğer adıyla Frigler de yer almaktadır. Anadolu’nun iç kısımlarında Sakarya Nehri çevresinde kurulan uygarlığın başkenti ise Gordion’dur. Kralları Gordios olan uygarlık, Kibele’yi en büyük tanrı olarak görüyordu. Dokumacılık sanatında dönemin en gelişmiş devleti olan Frigyalılar aynı zamanda Tümülüs adı verilen mezarlıklar yapmışlardır. Frigyalılar'ın en önemli eserleri ise Midas Mezarı olarak karşımıza çıkmaktadır. Frigyalılar, Kimmerler ile girdikleri mücadele sonucunda yenilerek yıkılmışlardır.

Lidyalılar (MÖ 700-546)

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar

Sardes antik kenti
Tarım ve hayvancılıkta yeteri kadar gelişmemiş olan Lidyalılar'ın ekonomisini genel olarak ticaret oluşturuyordu. Parayı ilk bulan ve kullanan uygarlık olarak bilinen Lidyalılar, parayı icat etmiş ve böylece takas usulüne son vermiştir. Ege Bölgesi çevresinde Giges tarafından kurulan medeniyetin başkenti ise Sardes’tir. Ticaretin gelişmesi ve diğer medeniyetler ile alışveriş hacminin artması için Kral Yolu’nu açmışlardır. Kral Yolu, Efes bölgesinden başlayan ve Mezopotamya’da kadar uzanan bir alanı kapsamaktadır. Mimari açıdan çok gelişmiş olan medeniyetin inşa ettiği tapınaklar günümüze kadar ayakta kalmayı başarmıştır.

Lidyalılar ticarette gelişmiş bir medeniyet olmalarına rağmen kısa süre içerisinde yıkılmışlardır. Bunun nedeni ise ordunun paralı askerlerden oluşması, düzenli bir ordu kurmayı başaramamış olmalarıdır. Lidyalılar Pers İmparatoru Kyros tarafından yapılan saldırı sonucu yenilmiş ve tarih sahnesinden çekilmişlerdir.

Urartular (MÖ 844-590)

Tarihi Zenginliğimiz: Anadolu’da Yaşamış Uygarlıklar

Van Kalesi
Anadolu medeniyetleri arasında önemli bir konuma sahip olan Urartular o dönem adı Tuşba olan Van Gölü çevresinde yaşamışlardır. Asurlular, Medler ve Hitit uygarlıklarıyla etkileşimde bulunmuşlardır. 

Çok tanrılı dini benimsemesiyle bilinen medeniyetin aynı zamanda ölülerini özel eşyalarıyla gömmesi ahiret inançları olduğunu göstermektedir.

Madencilik, tarım ve mimari alanda çok gelişmiş olan Urartuların kanalları ve kaleleri günümüze kadar varlığını sürdürmüştür. Teokratik yönetim biçimini benimsemişler ve farklı beyliklere bölünmüşlerdir. Beylikler kendi topraklarını yönetirken büyük savaşlarda krala tabi olur ve birlikte savaşırlardı.

Hurri medeniyetinin mirasçıları olan Urartular Hurri dilini kullanırlardı. Dinlerine ve tapınaklarına çok önem verir, en önemli tanrıları olan Şivini (Güneş), Teişeba (Fırtına), Haldi (Savaş) tanrıları için düzenli ayin ve törenler düzenlerlerdi. Urartu Krallığının yıkılışı hakkında iki görüş bulunmaktadır. Birincisi görüşe göre çok büyük bir depremle yok olmuş, bir diğer görüşe göre ise bu depremin sonucu olarak yaşanan ekonomik sıkıntılar nedeniyle dağılmıştır.

Tüm bunların yanında Anadolu uygarlıkları yukarıda anlatılanlar ile sınırlı değildir. İyonlar, Akadlar, Asurlular, Persler, Bizanslılar, Romalılar ve İskender İmparatorluğu da bu topraklarda kurulmuş ve tarihe mal olmuş medeniyetlerdir.