Harun Macit
5 months ago - 3 Dakika, 25 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Tüm Yönleriyle Lale Devri

Lale Devri Nedir, Hangi Dönemde Yaşanmıştır?

Lale Devri, 1718 yılında Osmanlı ile Avusturya ve müttefiki Venedik arasında yapılan Pasarofça Antlaşması ile başlayan, 1730 yılında yaşanan Patrona Halil İsyanı ile sona eren döneme verilen isimdir. 

Padişah III. Ahmet ve sadrazam Damat İbrahim Paşa'nın reform hareketlerinin gerçekleştirildiği dönemde Batı ile siyasi ve ekonomik ilişkiler geliştirilmiş, eğlence, kültür ve sanat hareketleri saray çevresinin gündelik yaşamının bir parçası haline gelmiştir. 

Tüm Yönleriyle Lale Devri


Lale Devri 1718-1730

Yenileşme hareketlerinin yaşandığı bu dönemde Batı ile barışçıl politikalar izlenerek Avrupa başkentlerine elçiler yollandı. Damat İbrahim Paşa'nın etkin olarak rol aldığı süreçte, Avrupa sanayisi, kültürü, sanatı, teknolojisi ve askeri sistemleri hakkında bilgiler toplanarak Osmanlı'nın yenilik hareketlerinin temeli oluşturuldu.

Lale Devri Neden Bu İsmi Almıştır?

Kaybedilen savaşların ve toprakların yaşattığı travmalarla girişilen modernleşme hareketleri, sosyal yaşamla birlikte estetik algıyı da değiştiriyordu. İstanbul'da yüzlerce çeşit lale yetiştiriliyor ve şehrin her tarafı rengarenk lalelerle donatılıyordu. Fakat, Osmanlı'nın hiçbir döneminde bu dönem için özel olarak bir isim zikredilmemiştir. Bu dönemi Lale Devri olarak zikreden ilk kişi Yahya Kemal Beyatlı olmuştur.

"o muğbeçeyle tanıştıktı lâle devrinde

fütâdegânına son bir piyale devrinde"

"halk-ı sâdâbad iki sâhil boyunca fevc fevc

vâde-i teşrifine alkış tutarken dûrdan"

Yahya Kemal Beyatlı o dönemin atmosferine duyduğu hayranlıkla mısralarında Lale temasını kullanmıştır. Beyatlı mısralarında dönemi bu isimle anmakla kalmamış, arkadaşı olan tarihçi Ahmet Refik Altınay'ı da bu konu üzerine bir kitap yazmaya teşvik etmiştir. Lale Devri tanımı, Ahmet Refik Altınay'ın yazdığı kitapta bu şekilde kullanmasıyla tarih çevrelerinde yaygınlık kazanarak literatüre girmiştir. 

Tüm Yönleriyle Lale Devri


Lale Devri Modernleşme Hareketleri ve Yenilikler

Lale Devri, Osmanlı Devleti’nde birçok alanda modernleşme ve yenilik hareketlerinin yaşandığı dönem olmuştur. Lale Devri’ndeki yenileşme hareketleri başlıca: 

- Sait Efendi ve İbrahim Müteferrika'nın öncülüğünde matbaanın kurulması 

- Askeri sistemde düzenlemeler yapılması

- Kağıt, kumaş ve çini fabrikalarının açılması

- Kütüphanelerin kurulması, batı eserlerinin tercüme edilmesi 

- Tıbbi modern ilaçların kullanılması

- Humbaracı ve lağımcı ocaklarının ıslah edilmesi  

- Mimarlık, resim ve minyatür atölyelerinin kurulması 

Lale Devri’nin Osmanlı Üzerindeki Etkileri Nelerdir?

Osmanlı bir yandan Batı ile ilişkilerini geliştirirken bir yandan da Pasarofça Antlaşması ile elinden çıkan toprakların neden olduğu prestij kaybını silmek adına İran-Safevî Devleti’ne karşı savaş açtı. Fakat Osmanlı'nın bu savaşı kaybetmesi, halkın Padişah III. Ahmet ve sadrazam Damat İbrahim Paşa'ya olan güvenini sarsmıştı. 

Lale Devri başında yapılan Pasarofça Antlaşması sonucunda özellikle Belgrad’ın kaybedilmesi Avusturya’ya Balkan topraklarının yolunu açmış, siyasi olarak Balkanlardaki güç dengeleri değişmiştir. 

Patrona Halil İsyanı ve Sonuçları

Modernleşme hareketlerinin takip edilerek, sarayda zevk ve eğlenceye düşkünlüğün artması, siyasi, askeri ve iktisadi sorunların yaşanmasını kaçınılmaz kılmıştır.

Tüm Yönleriyle Lale Devri


Padişah III. Ahmed
, Sadrazam İbrahim Paşa ve diğer devlet yöneticilerinin halkın içinde bulunduğu ekonomik zorluklara rağmen gösterişli bir hayat sürmeleri halkın tepkisini çekiyordu. Ayrıca Sadrazam İbrahim Paşa'nın önemli mevkilere kendi yakınlarını getirmesi, görevden alınan yöneticilerin gruplaşmasına neden olmuştu. 

Halkın gittikçe artan serzenişlerini fırsat bilen isyan tertipçileri, Kapalıçarşı'da tellaklık yapan Patrona Halil lakaplı yeniçeriyi isyan için ikna ettiler. Patrona Halil, kısa sürede kendisine bulduğu taraftarlarla birlikte 28 Eylül 1730 tarihinde isyan başlattı.  

İsyanın neticesinde III. Ahmed, aralarında Nevşehirli Damat İbrahim Paşa'nın da bulunduğu 37 kişiyi idam ettirerek isyancılara teslim etmek durumunda kaldı. Sonrasında ise isyancıların isteği üzerine tahtı yeğeni Şehzade Mahmud’a bırakmak zorunda kaldı. 

Lale Devri'nin sonu

I. Mahmud tahtı devraldığında ilk iş olarak Patrona Halil’i Rumeli Beylerbeyliğine getirdi ve görevi devralması için Topkapı Sarayı'na davet etti. Patrona Halil padişahı beklerken karşısında yeniçerileri buldu. Patrona Halil, 25 Kasım 1730 tarihinde yeniçeriler tarafından öldürüldü. Böylelikle 1718 yılında başlayan Lale Devri, 1730 yılında son buldu.