Oğuzhan Er
8 months ago - 2 Dakika, 45 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Türk Kültüründe Renklerin Yeri ve Önemi

Türk kültürü, zengin içerikleri bünyesinde barındıran geniş bir alandır. Bunu yeterli bir şekilde ortaya koymak için değişik coğrafyalarda kullanılan kıyafet, günlük eşya ve sosyolojik objeler arasında incelemeler yapmak gereklidir. Bunun nedeni ise Türklerin renklere çeşitli merasimlerde, ayinlerde ve törenlerde özel yer vermesidir. Çadırlardaki desenler, insanların giydiği elbiseler ve çeşitli bayraklar bunlara örnek olarak gösterilebilir.

Türk Kültüründe Renklerin Yeri ve Önemi


Oğuz Kağan Destanı
’nda"kök"kelimesinin, yücelik olduğu kadar, "mavi boz ve gök" manaları gibi özel isim olarak ad kullanıldığını da görürüz. Bozkurt ise Türk mitolojisinde "gök, boz, ala ve sarı" renklerle ifade edilmiştir. Genel Türk lehçelerine göz atıldığında ise söylenişte renkler arasında birbirlerine benzerlik görünüyor olsa da kullanım farklılıklarını vardır. Örneğin; Türkçe "Al" ve "Kızıl" sözcükleri, Arapça "Kırmızı"sözcüğünden farklı kullanımlara tabi tutulur.

Oğuz Kağan’ın bakanlarından Uluğ Türk, aksakallı, kır saçlıdır. Kâhin özelliği taşımaktadır. Ak-boz atlı Aksakallı ata, tecrübeyi, deneyimi ve yaşlılığı simgelemektedir.

Türk Kültüründe Renklerin Yeri ve Önemi

Destanlarda, halk hikâyelerinde ve özellikle Dede Korkut Hikâyeleri’nde "kara, kızıl, boz,sarı" renklerine sıklıkla rastlarız. "Kara" ; biraz tartışmalı bir renk olarak kabul görülür. Karanlığı ve kötülüğü simgelemesinin yanı sıra sadakat, dayanıklılık ve güvenilirliğinde temsilcisidir. Hemen her alanda rastlamamız oldukça olasıdır.

Dede Korkut hikâyelerinde en çok sevilen renk kuşkusuz kırmızıdır. "Ergenlik, mutluluğu ve murat", kırmızı ile ifade edilmektedir. Yine Kazak ve Kırgız hikâyelerinde de kırmızıya rastlanır. Örneğin; "Kızıl kaftan" gibi bazı örneklerle karşımıza çıkar.

Oğuzlarda da kırmızı, olumluluğun simgesidir. Kırmızı gelinliklerde ve otağlarda kullanılırdı. Beylerin çoğu da çadırını ala renginde süslerdi.

Gök Tanrı inancına sahip Türkler için gök, mavidir.

Türk Kültüründe Renklerin Yeri ve Önemi


Şamanlarda ululuk ve yüceliği mavi yani gök/kök rengi ile ifadelendirilirdi. Fakat gök rengi kimi zaman yeşil olarak da karşımıza çıkabilir. Mesela Orhun Kitabeleri’nde yeşil karşılığı olarak kullanılan "yaşıl"kullanılmış, Gök-Irmak adlarında da "gök", "yeşil "karşılığında kullanılmıştır.

Azerbaycan hikâyelerinde ise gök rengi kader, matem simgesidir. Azerbaycan’da çeşitli bölgelerde tabutların üzerlerine gök ve kara örtülmesi geleneği günümüzde halen devam etmektedir.

Türkmenlerde ak en çok sevilen renklerin başında gelir. Sıklıkla halk söylemlerinde ve atasözlerinde rastlamak mümkündür.

“Yolun ak bolsun”, yolun açık olsun ya da işin iyi olsun gibi anlamlarda kullanılır.

Osmanlı tarihinde de Bogdan'ın kuzeyine "Kara Bogdan" denmiştir Bu gibi örnekleri çoğaltmak mümkündür. Yine "Akdeniz, Karadeniz, Karabağ" isimlerinde de renkler ön plana çıkmaktadır. Kızıldeniz ve Karadeniz gibi adlandırmalarda sadece Türkler, Bulgarlar ve Yunanlılar Kızıldeniz'i Akdeniz olarak adlandırmışlardır.

Renkler haritalarda da kullanılmıştır. 

Türk Kültüründe Renklerin Yeri ve Önemi


Karahanlı döneminde Kaşgarlı Mahmud Divan-ı Lugat-ıt Türk'te ilk Türk Dünya Haritası'nda yönler renklendirme ile gösterilmiştir. "Kırmızı" dağları simgelerken "sarı" yerleşim yerlerini ve kumsalları-çölleri, yeşil ise denizleri karşılamaktaydı.

Genel olarak bakıldığında Türk kültüründe renkler oldukça önemli bir yer tutmaktadır. Renkler, Türk tarihinin her alanında Türk kültürüne zenginlik kazandırmıştır.