S KENC
5 months ago - 2 Dakika, 40 Saniye
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Türkçenin Tarihi Serüveni

Türkçenin Tarihi Serüveni

Orhun Yazıtı
Tarihte bilinen en eski Türkçe metin Moğolistan sınırları içerisinde bulunan 6 satırlık Çoyr (Çöyr, Çoyren) Yazıtıdır . Çoyr Yazıtı 687-692 yılları arasında yazılmıştır. Toplam altı satırdan oluşan Çoyr Yazıtının konusu bir takım öğütlerden oluşmaktadır. İnsanlardan ilteriş kağan'a tabi olmalarını öğütleyen yazıtta, böylece Türk budunun mutluluğa ve huzura erecek olmasından bahsedilmektedir. 

Türkçenin Tarihi Serüveni

Çoyr Yazıtı
Ancak Türkçe’nin ilk izlerinin çok daha eskilere, Sümerlere kadar dayandığı bilinmektedir. Bu izler Hunlar devrinden kalma birkaç kelime ile sınırlı durumdadır. Yapılan araştırmalar Sümerce ve Türkçe arasında 168 kelimenin ortak olduğunu ortaya koymuştur. 

Sümerce ve Türkçe ortak kelimeler:

  • • “Ben” kelimesi Sümerce mae, men; eski Türkçe men
  • • “Sen” kelimesi Sümerce zace, eski Türkçe sen
  • • “İyi” kelimesi Sümerce sig, esi Türkçe yig
  • • “Çocuk” kelimesi Sümerce sag, eski Türkçe çağa

şeklinde kullanılmıştır. Ancak hacimce en eski Türkçe metinler arasında Göktürklerden kalan; 

Kül Tigin YazıtıBilge Kağan Yazıtı, TonyukukYazıtı bulunmaktadır. 

Türkçenin Tarihi Serüveni

Tonyukuk Yazıtı
Türkçe, 7 ile 10’uncu yüzyıllar arasında Göktürk alfabeleriyle Güney Sibirya’dan Macaristan’a ve Moğolistan’a doğru uzanan sahada “yazılı dil” olarak kullanılmıştır. Göktürklerden sonra Uygurlar 9. Yüzyıldan başlamak üzere Gansu ve Tarım yöresinde Uygur, Göktürk, Soğdak ve Brahmi alfabeleri kullanmak suretiyle bazı eserler oluşturdular. En bilinen Uygur eserleri arasında;

Altun YarukSekiz Yükmek, Irk Bitig

bulunmaktadır. 840 yılında kurulan ve ilk Türk İslam devleti olan Karahanlılar döneminde çok önemli edebi eserler yazılmıştır. Bunlar arasında;

Kutadgu Bilig, Divanü Lûgat-it-TürkAtabetü’l Hakayık, Divan-ı Hikmet

eserlerini sayabiliriz.  

Türk yazı dili 13. yüzyıla gelindiğinde Harezm civarında merkezi hale gelmiştir. Eski ve yeni Türkçeyi bağlayan bu geçiş döneminde Orta Asya'nın tamamında kullanılan Türkçeye Müşterek Orta Asya Türkçesi denilmiştir. Bunun dışında Mısır, Azerbaycan ve Anadolu coğrafyasında ve Yukarı İdil sahasında da Türkçe kullanılmakta idi. 

Anadolu ve Azerbaycan’da kullanılan Türkçe Oğuz ağzına dayalı yeni bir yazı dilidir. Öte yandan İdil Bulgarcası 14. yüzyılda yerini Kıpçakça’ya bıraktı. Suriye ve Mısır’da 15. yüzyılda artık Kıpçakça kullanılmaz hale geldi. 15-20. yüzyıllar arasında Doğu ve Kuzey Türklerinde Çağatay Türkçesi ortak ve tek yazı dili olarak kullanılmaya devam etti.

Rus şarkiyatçıları Ostroumov ve Ilminskiy’nin Türk boylarını birbirinden uzaklaştırmak maksadıyla yaptığı çalışmalar neticesinde, her Türk boyunun kendine has konuşma dilinin ayrı bir yazı dili haline getirilmesi görüşü 1930’lara kadar hayata geçirildi. Sonuç olarak bugün itibariyle yirmi farklı Türk yazı dili kullanılmaktadır.

Türk dilinin tarihi süreci ise Ölmez ve Tekin tarafından şu şekilde sıralanmıştır:

  • 1. İlk Türkçe: Başlangıçtan Milat sıralarına dek
  • 2. Ana Türkçe ve Ana Bulgarca dönemleri: 1-6. yüzyıllar
  • 3. Eski Türkçe ve Eski Bulgarca dönemleri 6-11. yüzyıllar
  • 4. Orta Türkçe ve Ortak Bulgarca dönemleri 11-16. yüzyıllar
  • 5. Yeni Türkçe ve Çuvaşça dönemi 16. yüzyıl sonrası