Aiperi Seiitbekova
3 years ago - 4 Dakika
tr
az
en
kk
ky
uz
ru
tk

Yenilikçi Kırgız Şair Süyünbay Eraliyev

Çağdaş Kırgız şiiri dendiğinde ilk akla gelen isimlerden biri büyük şair Süyünbay Eraliyev'dir. Geleneğin dışına çıkıp serbest şiire yönelmesi ile ‘‘yenilikçi şair’’ olarak tanınan Eraliyev, Kırgızlar için önemli bir kahramandır.

Yenilikçi Kırgız Şair Süyünbay Eraliyev


Hem Sovyet hem Kırgızistan şairi Süyünbay Eraliyev, 15 Ekim 1921 tarihinde Kırgızistan’ın Talas bölgesinde bulunan Üç Emçek köyünde dünyaya geldi. Annesi Raziya ailesine çok düşkün bir ev hanımıydı. Babası Eralı ise sıradan bir çiftçi olmasına rağmen toplumda sayapker (Kırgızlarda yarış atlarını yetiştiren insanlara hitaben kullanılan kelime) olarak tanınırdı.

Yaşam öyküsü

Dini eğitimini köyde dedesi Orozbay imamdan alan Süyünbay Eraliyev, 1940'da lise eğitimini tamamladı. İkinci dünya savaşının başlaması ile 1942-1944 yılları Büyük Anavatan Savaşı'nda Nazi güçlerine karşı Sovyet askeri olarak savaştı ve iki defa ağır yaralandı.

Savaştan gazi olarak dönen Eraliyev, 1944-1951 yıllarında Talas’taki yerel ‘‘Lenindik Tuu’’ ve ulusal ‘‘Kırgızistan Pioneri’’ gazetelerinde yazı işlerinin sorumlu sekreteri olarak çalıştı. 1955’de ise Sovyetler Birliği Komünist Partisi Merkez Komitesi’nin yüksekokulundan mezun oldu. 1959-1965 yıllarda Kırgızistan Yazarlar Birliği’nin sekreterliğini üstlendi. Sonra iki yıl boyunca Moskova’daki Yüksek Edebiyat Okulu’nda eğitim aldı. 1967 ülkesine geri döndü ve 1984 yılına kadar Yazarlar Birliği’nde danışmanlık yaptı. 1984’den sonra uzun süre boyunca Birliğe bağlı Kırgız Şairleri Derneği’nin başkanı olarak çalıştı.

Şair, 95 yaşında hayatını kaybetti ve Bişkek’teki Ala-Arça mezarlığına defnedildi.

Bir gazinin şiir serüveni

Kırgız şiirine adını ‘‘yenilikçi şair’’ diye kazıtan Süyünbay Eraliyev’in şiir serüveni 1939 yılında ilk şiirlerinin yayımlanması ile başladı. Ancak şair, ‘‘Birinci Canırık’’ (İlk Yankı) adındaki ilk şiir kitabını aradan on sene geçtikten sonra ancak yayımlayabildi. Ardından 1950’de ikinci şiir kitabı ‘‘Tuugan Cer’’ (Vatan) okuyucuları ile buluştu.

Yenilikçi Kırgız Şair Süyünbay Eraliyev
Şair ile yazar Cengiz Aytmatov, Bişkek 2004

Şair bu kitabında daha çok Büyük Anavatan Savaşı ile ilgili şiirlerine yer verdi. Savaş yıllarını anlatan ‘‘Süröttün arkasındagı süröt’’ (Resim ardındaki resim), ‘‘Okopto’’ (Cephede), ‘‘Bir uuç topurak’’ (Bir avuç toprak), ‘‘Keçikken kat’’ (Gecikmiş mektup), ‘‘Berlinge baratkanda’’ (Berlin’e giderken), ‘‘Küngö estelik’’ (Güneş için bir anıt) adlı şiirlerinde vatanına olan sevgisini, özlemini ve zafer umudunu katarak yazdı.

Süyünbay Eraliyev geleneklere karşı çıkarak modern Kırgız şiirinin temelini oluşturdu. O, tarih ile modernliğin sentezini yapmakla kalmayıp ulusal ruhaniyet ile gücü yüceltti, zarif sözcüklerle çağdaşlarının milli duygularını uyandırmaya çalıştı.

Daha çok felsefi hayat şiirleri ile bilinmeye başlayan şair 1959 yılında yazdığı ‘‘Ak Möör’’ destanı (hüzünlü aşk hikayesi) ile ünlendi. Tarihsel bir temada yazılan bu destan, geleneksel şiir yapısının tüm kurallarını yıkmıştı. Çünkü şair bu destanı yazarken serbest şiir biçimini ustaca kullanmıştı. Eraliyev böylece Kırgız şiirinde ilk serbest şiiri yazan ‘‘yenilikçi’’ şair oldu.

Hem Kırgızca hem Rusça şiir yazan şair, Rus şairleri S. Esenin, A. Puşkin, A.Tvardovskiy, R.Rojdestvenskiy, S.Baruzdin ve M. Lermontov, Amerikalı şair Walt Whitman, Hindistanlı Rabindranath Tagore, Litvanyalı Eduardas Mezhelaitis, Alman şair Friedrich Schiller ve Tacik şair Mirzo Tursunzade’nin şiirlerin Kırgızcaya çevirirek Kırgız edebiyatına kazandırdı.

Süyünbay Eraliyev’in toplam Kırgızca 36, Rusça 20 ve diğer dillerde 4 kitabı yayımlandı.

Kırgız Halk Kahramanı

Şair, 1974’te halkına üstün hizmetlerinden dolayı ‘‘Kırgızistan Halk Şairi’’ unvanı ile onurlandırıldı. 1981'de, Sovyet Birliği’nin Rus şair A. Fadeev adındaki ödülüne layık görüldü. ‘‘Kıştak keçteri’’ (Köy akşamları) şiir kitabı için edebiyat alanındaki milli şair Toktogul adındaki devlet ödülünü aldı.

Kardeş ülke Kazakistan, 1998 yılında Süyünbay Eraliyev’i Uluslararası ‘‘Cambıl’’ Edebiyat Ödülü ve 2000 yılında, milletler arasındaki dostluğu güçlendirmeye yaptığı büyük katkılarında dolayı Uluslararası ‘‘Altın Köprü’’ Ödülü ile ödüllendirdi.

Yenilikçi Kırgız Şair Süyünbay Eraliyev
Kırgızistan'ın eski devlet başkanı Almazbek Atambayev ile şair Süyünbay Eraliyev 

Süyünbay Eraliyev, bağımsız Kırgızistan’ın ‘‘Dostluk’’ devlet nişanı, Birinci derecedeki ‘‘Büyük Anavatan Savaşı’’ devlet nişanı, Birinci ve Üçüncü derecedeki ‘‘Manas’’ yüksek şeref devlet nişanı, sayısız onur diplomaları ve madalyaları ile ödüllendirildi.

Gazi 2006 yılında, ‘‘Kırgızistan Cumhuriyeti’nin Halk Kahramanı’’ onur unvanı ile onurlandırıldı.

Büyük yenilikçi şair Süyünbay Eraliev, yaşamı ve yaratıcı yolu ile yaşamın mükemmel bir örneği olarak, gelecek kuşaklarda sonsuza dek yaşayacaktır.